Éi plante som faktisk gjer ein skilnad
Varme sommarkveldar i hagen kan øydeleggjast av ein einaste flått i graset eller ein sverm av mygg ved utebelysinga. Det overraskande er at du allereie under planlegginga av hagen kan redusera mengda av skadelege insekt monaleg – ved hjelp av éi duftande plante.
Ein vårleg hage ser uskyldig ut, men sett med insekta sine auge er han eit sant paradis. Nokre få varme dagar er nok til at alt blømer opp att.
Når blir flåttar og mygg eit problem?
Mygg byrjar å dukka opp når temperaturen overstig omlag 10–15 °C. Flåttar er allereie aktive frå 7 °C. Den største aktiviteten kjem i sein vår, sommar og tidleg haust.
Flåttar likar seg i lett attgrodde krå: høgt gras, tette hekkar og område som liknar ein liten skog. Der ventar dei tolmodig på eit forbipasserande dyr eller menneske. Mygg slår til overalt der dei finn sjølv ein liten smule stilleståande vatn – ei underskål til ein blomsterpotte, ein open regnvasstank eller ei bøtte gløymd etter eit regnbyer. Resultatet er enkelt: Ein vanleg familiehage kan på nokre få veker verta eit trygt tilfluktsstad for parasittar og blodsugende insekt.
Plantar som naturleg barriere
Dei fleste menneske grip instinktivt etter kjemiske sprayer eller middel. Dei verkar raskt, men belastar miljøet og kan vera irriterande for hud, born og kjæledyr. Det finst likevel eit skånsamt alternativ som fungerer godt som supplement til andre metodar.
Det dreier seg om plantar som avgjev duftar som mygg og flåttar er særleg uglade i å nærma seg. Mellom desse finst artar med sitrusduft. Éin av dei skil seg ut med ein uvanleg sterk effekt – og ser samstundes fantastisk ut i blomsterkrukker og balkongdekorasjonar.
Strategisk plasserte plantar med ein intens sitrondoft kan monaleg redusera talet på mygg og flåttar nær terrassen eller balkongen. For mange kjem det fyrste åtvaringsteiknet fyrst når dei finn ein fastsugen flått på beinet eller tel nye kløande blemmer etter ei natt.
Sitronpelargonien – din allierte mot flåttar og mygg
Stjernen i mange sørvest-europeiske hagar er sitronpelargonien, som i daglegtale ofte vert kalla sitronpelargoni. Han dannar ei tett tue på omlag 40 til 100 centimeter i høgda med intenst grøne, kraftig innsnitte blad. Blømane er dekorative, men plantens eigentlege styrke ligg i blada.
Det er nok å gnikka dei lett mellom fingrane for å frigjera ein sterk sitrondoft. For menneske er han som regel ganske behageleg og frisk – knytt til ein sommarkveld. For mange insektartar er han derimot sterkt fråstøytande.
Blada inneheld aromatiske stoff, mellom anna geraniol og sitronellol. Desse komponentane inngår òg i naturlege middel mot mygg og flåttar – både i sprayer og i oljer til diffusorar. Analysar frå dei seinare åra syner at ein høg konsentrasjon av geraniol kan redusera flåttars evne til å festa seg monaleg. Feltstudiar har dessutan vist at diffusorar med dette stoffet kan avvisa ein stor del av hunmygg i ope rom.
Sitronpelargonien skapar ikkje eit hundre prosent verande skjold, men han reduserer monaleg presset frå plagsame insekt i umiddelbar nærleik av bustaden. Forskarar frå fleire europeiske universitet har stadfesta at kombinasjonen av desse naturlege stoffa med andre førebyggjande tiltak gir målbare resultat.
Slik plantar du sitronpelargonien så han verkeleg verkar
Under norske klimatilhøve er det best å dyrka denne planten i krukker og balkongkassar. Han toler ikkje hard frost, men trivst framifrå på ein solrik balkong eller ved ein terrasse.
Planting og dyrking krev at du følgjer nokre enkle reglar. Planten vert sett ut frå tidleg vår, når risikoen for hard frost er over. Staden skal vera lys – helst i full sol det meste av dagen. Jordblanding bør vera næringsrik, men lett og veldrenerande – du kan tilsetja litt sand eller perlit.
- Vann jamleg, men unngå å overvatna – for mykje vatn skadar røtene
- Gjødsla kvar 2–3 veke i sesongen med gjødsel til balkongplantar
- Plasser fleire krukker på dei viktigaste stadene: ved terrassedøra, ved hagebordet og ved liegjestoler
- Klem forsiktig nokre blad før kveldsmaten utandørs, så den friske duften vert frigjord
- Kombiner med andre fråstøytande plantar som lavendel, basilikum eller rosmarin
- Sjekk huda nøye – og pelsen til hunden eller katten – etter ein tur ute
Den beste effekten får du ved å fordela fleire krukker på strategiske punkt rundt sitjeplassen. Dei skapar ein slags duftande ring som mygg og flåttar har vanskelegare for å trengja gjennom. Di nærare dei stadene der du sit om kvelden, di meir effektivt avgrensar pelargonien talet på stikk.
Slik forsterkar du plantens verknad i kvardagen
Det hjelper allereie at du plantar han – men det finst måtar å få endå meir ut av han. Før du et ute, er det verdt å klemma nokre blad forsiktig, så ein frisk duftbølgje vert frigjord. Du treng ikkje plukka dei – eit lett stryk med fingertuppane er nok.
Nokre brukar òg friske blad, knuser dei lett i hendene og påfører litt av duften på kleda. Det kan støtta effekten, men hugs alltid at huda kan vera følsam for planteolje. Test alltid på eit lite hudområde fyrst for å utelukka irritasjon.
Det finst òg eteriske oljer frå denne pelargonien. Dei vert brukte på to måtar: fortynna i basisolje påfører ein ein liten mengd på synlege hudpartiar, eller ein drip nokre dropar i ei aromalampe eller diffusor. Her gjeld viktige tryggingsreglar: slike preparat er ikkje eigna for små born, gravide kvinner og mange kjæledyr, særleg kattar.
Ekspertar innan hagearkitektur rår til å kombinera pelargonien med andre aromatiske artar. Lavendel, rosmarin, kattmynte og sitronbasilikum supplerer effekten og forskønar samstundes terrassen. Veterinærar åtvarar likevel om at visse eteriske oljer kan vera giftige for kjæledyr, so det er viktig alltid å rådføra seg med ein fagperson.
Planten er ikkje nok åleine: andre vanar som minskar risikoen
Sitronpelargonien fungerer best som eitt element i ein breiare strategi. Utan nokre enkle steg løyser sjølv den største samlinga av krukker ikkje problemet.
Tøm jamleg vatn frå underskåler og bøtter. Sørg for at regnvasstankar er lukka eller sikra med nett. Unngå at hagen gror att med høgt gras – særleg ved stigar og leikområde for born. Sjekk om du har gamle dekk på eigedomen, gløymde byggjebaljar eller tomme boksar liggjande.
Kombinasjonen av fornuftig hagestell og ein naturleg duftbarriere ved terrassen gjer sommarkveldane monaleg rolegare. Færre armbevegingar, mindre desperat leiting etter pinsetten seint om natta. Det er òg verdt å nemna at nokre personar reagerer sterkare på stikk og bitt. Hjå dei kan sjølv éin einaste mygg utløysa ei kraftig hevelse. For slike familiemedlemer gir investering i nokre duftande krukker særleg god meining.
Godt valde artar – mellom dei sitronpelargonien – betrar ikkje berre terrassens utsjånad, men reduserer i praksis talet på smertefulle minne frå hagebesøk. Finst det ein betre måte å nyta ein varm junikveld ved grillen på, enn å vita at hagen din er naturleg verna?
