Gløymde kjøkkenskattar: difor er det verdt å ta vare på gamle kjøkkenhanddukar
I mange heimar ligg det framleis gamle stripete kjøkkenhanddukar og samlar støv nedst i ei skuff – ofte arva frå besteforeldra. Kanskje litt slitne, av og til med eit lite hol, men likevel overraskande haldbare. Det er nettopp slike tekstilar som har størst potensial for attbruk og omarbeiding.
Eldre kjøkkenhanddukar vart i hovudsak sydd av lin eller den såkalla metis, som er ei blanding av lin og bomull. Dette er tett vovne, solide materiale som ovanpå det heile er mjuka opp av mange år med bruk og vask. Resultatet er eit stoff som fell seg fint, ikkje kjennest skrubbete mot huda og har framifrå åndingsevne.
Ein gamal linhandkle har ofte betre samansetjing og kvalitet enn billeg nytt stoff frå eit supermarknad. I staden for å kaste det kan du gje det eit nytt liv. Organisasjonar som arbeider med miljøvern, understrekar stadig at attbruk av naturlege tekstilar er eit av dei enklaste stega mot ein zero waste-livsstil.
Av flotte striper med raud eller blå kant kan du lett lage eit tilbehøyr som ser ut som om det er henta rett frå ein handverksmarknad.
Ny favoritt blant gjer-det-sjølv-entusiastar: brødpose av ein gamal kjøkkenhåndkle
Ei brødpose sydd av ein kjøkkenhandkle er i ferd med å bli eit ordentleg snakkis på DIY-profilar og i miljømedvitne grupper. Ho strålar ut heimekoseleg sjarm, ei slags rustikk kjøkkenstemning, og ser samstundes fantastisk ut på bilete. Ho erstattar papirposar, plastposar og plastikk-behaldarar som hamnar i søppelet etter nokre få gangar.
Det viktige er at eit slikt prosjekt ikkje krev skreddarsøm-ferdigheiter eller spesielle mønster. Du treng éin kjøkkenhandkle, ei enkel symaskin, ei snor og femten minutt fri tid. Resultatet? Ei praktisk pose du kan ta med til bakaren eller hengje på ein krok i kjøkenet.
Tenkj òg på innsparinga. Ei brødpose i lin frå eit lite merke kan koste 150 til 200 kroner per stykk. Av din eigen kjøkkenhandkle lagar du noko svært liknande – faktisk meir personleg – heilt gratis. Syr du fleire på éin gong, har du plutseleg ein liten gåve klar til familie eller vener.
- Posen erstattar papirposar og plastposar
- Prosjektet er unnagjort på eit kvarter ved symaskina
- Du treng ikkje kjøpe nytt stoff eller dyrt tilbehøyr
- Eldre linkjøkkenhanddukar har ei tett og fast vev
- Det ferdige produktet liknar noko frå ein handverksmarknad
- Du kan sy fleire stykk som gåver
Slik syr du ei enkel brødpose – steg for steg
Grunnmodellen byggjer på tre enkle fasar. Den første er førebuing av stoffet – hald kjøkkenhandklen opp mot lyset og klipp vekk den mest slitne delen, slik at du tek vare på det gode, tette materialet. Det er lurt å bevare dei ferdiglagde fabrikkantane, særleg dei dekorative, for det er nettopp dei som gjev den ferdige posen karakter.
Andre steg er å setje saman sidene. Fold stoffet på midten med rettsida innover og sy sidene med det som kallast ein dobbel fransk saum. Du syr éin gong, klipper til saumen, vender posen og syr igjen – slik vert dei rå kantane gøymde inni. Det gjer posen haldbar og hindrar frynsing.
Tredje fase er å avslutte den øvste kanten og leggje til ei trekkesnor. Fold den øvste kanten dobbel og lag ein tunnel til snora. Sy heile vegen rundt og lat ei lita opning stå, som du trekkjer ei bomullssnor eller eit band gjennom. Når du trekkjer til, sluttar posen tett om brødet.
Alt saman er så enkelt at jamvel ein nybyrjar greier det fint. For ekstra estetikk kan du leggje til ein liten påsydd lapp, ein brodert initial eller ei snor i kontrastfarge.
Kvifor lin passar så godt til brød
Lin og tradisjonell metis vert rekna for nokre av dei beste materiala til oppbevaring av brød. Nøkkelen ligg i strukturen deira – den tette men åndelege veven regulerer fuktigheten rundt eit brød eller ein baguett.
Brød i ei slik pose sveitar ikkje slik som i ei plastpose, der vassdamp set seg på overflata og skundar på muggvekst. På den andre sida tørkar det heller ikkje ut på eit augeblink slik som på eit ope skjerebrett. Smuldrande skorpe og steinhård brødkant dukkar opp mykje seinare.
Linstoff skjermar skorpen utan å blokkere luftstraumen. Krummen mistar fukt saktare, og risikoen for mugg fell merkbart. I tradisjonelle kjøken brukte ein ofte lerretposar eller brødkurver foret med naturstoff – ikkje berre av vane, men fordi brødet heldt seg ferskt lenger.
Ein ekstra fordel er at lin er mindre freistande for visse kryp. I eit matskåp er dette ein fordel som sjeldan vert nemnt, men som er svært praktisk i kvardagen.
Naturleg brødinnpakking med bivoks
Folk som ynskjer endå lengre haldbarheit, grip ofte til bivoks. Det er nok å behandle innsida av posen eller ein tynn kjøkkenhandkle med bivoks, så oppstår noko som minner om ei elastisk, åndeleg innpakking.
Eit slikt lag av naturvoks skapar ein mild barriere mot overdreven uttørking, men slepper likevel luft gjennom. I praksis held brødet seg ferskt merkbart lenger enn i ei vanleg bomullspose eller i papir. Ei bivoksposen vert vaska i lunkent vatn med mild såpe og tørka flatt, vekke frå varmekjelder, slik at bivoksen ikkje smeltar.
Slik tek du vare på linstoff-brødposen din
Før første bruk er det lurt å gje den gamle kjøkkenhandklen ei oppfrisking – vask han ved høgare temperatur, skyl han grundig fri for vaskemiddel og stryk han. Stryking hjelper med å glatte ut fibrane, gjer det enklare å sy rette sømar og betrar det ferdige utsjåande.
I dagleg bruk er det best å leggje brødet i posen etter at det er heilt avkjølt. Varmt bakverk produserer mykje damp, som raskt vert til fukt i eit lukka materiale og forkortar ferskheten til brødet. Posen hengjest med fordel på ein krok eller eit knopp på eit skap, slik at lufta kan sirkulere frå alle kantar.
Jamleg vask fjernar smuler og naturlege avleiringar. Det held å kaste posen i maskina kvar par dagar saman med anna kjøkkentekstil – bruk eit skånsamt middel. Lufttørking bevarer mjukheit og forlengar levetida til materialet.
Ikkje berre brød: kva du elles kan sy av gamle kjøkkenhanddukar
Eit brødposeprosjekt er ofte det første steget mot ein større revolusjon i kjøkkentekstilet. Frå ein enkelt kjøkkenhandkle er det som regel rester att som nesten ropar på å verta brukte.
- Lavendelposar sydd for hand med eit enkelt sting
- Stofdekksel til skåler i staden for aluminiumsfolie i kjøleskåpet
- Små posar til kjøp av lause varer på vekt
- Stofunderlag under varme gryter og kanner
- Små organisatorar i skuffa til dei resterande kjøkkenhandklene
- Stoflommeposar til nøtter, gryn eller tørka frukt
- Dekorative blomsterpotteovertrekk av stripete lin
- Små gåveposar med eit dekorativt band
Lavendelposar er lette å sy – eit enkelt handsting, tørka blomar inni og knytt med eit dekorativt band. Slike småting duftar ikkje berre deileg, men held òg møll på avstand.
Stofdekksel til skåler, som nokre gonger vert kalla «hetter» til servise, kan ha ein innsydd strikk eller snor heile vegen rundt. Du set dei på ein tallerken eller ei skål i staden for å pakke inn i folie, før det vert sett i kjøleskåpet. Det er eit av dei enklaste stega mot eit eingongsproduktfritt kjøken.
Små posar til lause varer
Det same mønsteret som til brødposen kan du minske og sy om til posar for lause varer – gryn, nøtter, tørka frukt. Sy berre eit par stykk i ulike storleikar med ein lett saum, slik at du ikkje legg til unødvendig vekt ved kassa.
Eit komplett zero waste-sett til innkjøp gjer det mykje enklare å endre vanar. Med tida sluttar du å gripe etter plastposar, fordi dine eigne posar alltid er bretta ned i vesken eller ryggsekken. Og heile tida utnyttar du kvar einaste centimeter av stoffet du har skaffa deg.
Difor gjev denne løysinga meining på lang sikt
Å omarbeide heimtekstil endrar måten du ser på ting. I staden for å sjå på gamle kjøkkenhanddukar som avfall, ser du dei som materiale med historie, som kan tena i endå fleire år. Det er eit godt svar på raske, impulsive kjøp av endå meir kjøkkentilbehøyr.
Ei brødpose laga av familiens eigen kjøkkenhandkle ber òg på ei kjenslemessig verdi. Når du hengjest henne i kjøkenet, vert ho ei lita dagleg påminning – og ho arbeider faktisk: ho reduserer avfall, hjelper med betre oppbevaring av bakverk og erstattar produkt du elles måtte kjøpe nytt.
For folk som held på å lære å sy, er det dessutan eit ideelt startprosjekt. Korte, rette sømar, liten risiko for feil og eit resultat som er synleg og nyttig med det same. Frå ei lita endring som denne er spranget til dei neste ikkje stort – frå omarbeiding av dukkar til å sy sine eigne kjøkkenhanddukar av lin- eller bomullsrestar. Kanskje spør du deg sjølv med tida: Kor mange andre ting i heimen ventar på ein tilsvarande ny sjanse?
