Den skjulte straumtjuven i heimen din
Når kulda set inn, kastar vi mistenksame blikk på radiatorane. Men den verkelege syndaren arbeider stilt og roleg like ved sidan av – nesten utan å bli lagt merke til.
Det står ikkje i stova, lyser ikkje som ein fjernsyns og brummar ikkje som eit kjøleskap. Likevel kan det forbruka så mykje energi at det på straumrekninga berre vert overgått av den elektriske oppvarminga. Om vinteren skyt appetitten ytterlegare i vêret.
Kva kostar eigentleg oppvarming?
I heimar som vert varma opp med straum, har radiatorane den største delen av energiforbruket. Anslag frå europeiske energiinstitusjonar viser at eit typisk einebustad med elektrisk oppvarming brukar over 4000 kWh i året berre på å halda varmen. Ved dagens prisar svarar det til hundrevis av euro – altså fleire tusen kroner.
I leilegheiter er omfanget mindre, men forholda liknar kvarandre. Elektrisk oppvarming er utan tvil den største posten. Det er nettopp den som løftar rekninga mest i fyringssesong. Rett bak den gøymer det seg likevel ein mindre openberr, men særs energikrevjande eining – den elektriske varmtvatnsbeholderen.
Rangordninga av straumforbrukarar i hushaldninga
Mange mistenker kjøkkenet for det største forbruket, men røyndomen ser litt annleis ut. Kjøkkenapparatar trekkjer godt nok mange watt, men vi brukar dei typisk i relativt kort tid.
Kjøkkenet rommar fleire kraftfulle einingar. Ein keramisk kokeplata som vert brukt om lag fire gonger i veka, forbrukar over 150 kWh i året. Ein elektrisk omn ved regelmessig steking og baking når opp i om lag 140 til 150 kWh per år. Eit kjøleskap med frysar brukar i snitt over 300 kWh i løpet av eit år, sidan det går uavbrote. Ein separat frysar brukar kring 300 kWh i året, og ei familieoppvaskmaskin ved normalt antal syklusar brukar om lag 200 kWh.
På papiret høyrest det skremmande ut, men dei fleste av desse apparata arbeider syklisk eller i avgrensa tid. Delen deira av den samla rekninga er difor likevel mindre enn dei to viktigaste postane – oppvarming og varmt vatn.
Kor mykje straum brukar elektronikk og internett?
Elektroniske apparat, særleg dei som er på mange timar dagleg, bidreg òg til rekninga. Ein fjernsyn som går om lag sju timar om dagen, når nesten 190 kWh i løpet av eit år. Ein ruter og modem, som praktisk talt aldri kviler, forbrukar nær 100 kWh i året. Ein stasjonær datamaskin ved dagleg bruk i fleire timar overstig 120 kWh per år.
Kvart enkelt apparat skapar ikkje ei katastrofe åleine, men til saman dannar dei eit konstant bakgrunnsforbruk som ikkje kan ignorerast. Forskarar frå energiinstituttar åtvarar om at nettopp denne samlinga av små forbrukarar kan utgjera opp til ein femtedel av den samla rekninga.
Den største straumforbrukaren etter varmen er den elektriske varmtvatnsbeholderen
Den eigentlege overraskinga gøymer seg vanlegvis på badet eller i teknikkrommet. Den elektriske varmtvatnsbeholderen – ofte i form av ein stor tank – står for den nest største posten i hushaldningas straumforbruk.
For ein typisk behaldar på om lag 200 liter kan det årlege energiforbruket nå heile om lag 1700 kWh. Rekna om til energiprisar gjev det fleire hundre euro i året – eit beløp som kan samanliknast med varmerekningar for ei mindre leilegheit. Den elektriske varmtvatnsbeholderen kan i løpet av eit år forbruka nesten halvparten av det heile huset brukar på oppvarming – og mange menneske er ikkje klar over dette i det heile.
Det er fleire grunnar til dette, og dei overlappar kvarandre. Vatnet må varmast opp og haldast ved høg temperatur heile døgnet. Beholderen avgjev varme til omgjevnadene – jo dårlegare isolert, desto større varmetap. Termostaten er ofte stilt inn høgare enn nødvendig. Om vinteren er det kalde vatnet som renn inn i anlegget kaldare, så apparatet arbeider lengre og hyppigare. Og når det er kaldt ute, unner vi oss gjerne lange varme dusjar eller bad.
Ekspertar anslår at opp til ein tredjedel av energien som vert brukt til å varma vatn, rett og slett går til spille. Det skuldast for høg temperatur, dårleg isolering av beholderen og varmetap i røyra. Undersøkingar frå tyske og austerrikske energibyråar stadfestar at nettopp varmtvatnforbruk er ein ofte oversedd, men avgjerande faktor i hushaldningars energiforbruk.
Kvifor aukar vinteren forbruket til varmtvatnsbeholderen?
I dei kaldaste månadene arbeider apparatet under vanskelegare tilhøve. Temperaturskilnaden mellom innsida av beholderen og omgjevnadene aukar, slik at varmen slepp raskare ut. I tillegg må det kalde leidningsvatnet varmast opp til same temperatur som om sommaren – noko som krev meir energi.
Til dette kjem at åtferda til bebuarane endrar seg. Når det regnar og bles, forlengjer mange dusjinga eller vel hyppigare bad. For varmtvatnsbeholderen betyr det ekstra arbeidssyklusar og ekstra kilowattimar. Vintermånadene stiller òg høgare krav til systemet, fordi det kalde vatnet som kjem inn, til tider berre har ein temperatur på om lag fem grader Celsius mot sommarens femten.
Vintermånadene tvingar varmtvatnsbeholderen til å arbeida lengre, hyppigare og under større belastning. Det syner seg straks på rekninga, sjølv om vi ofte gjev oppvarminga all skulda. Forskarar frå tekniske universitet åtvarar om at nettopp kombinasjonen av desse faktorane kan auka forbruket til varmtvatnsbeholderen med opp til tretti prosent samanlikna med sommarmånadene.
Slik senkar du utgiftene til varmt vatn utan å gå på kompromiss med komforten
Den gode nyheita er at det er forholdsvis enkelt å spara på nettopp dette apparatet, utan at du treng å endra kvardagen mykje.
Vassetemperaturen er ein nøkkelfaktor. Mange behalderar er frå fabrikken stilt inn på om lag 60 grader Celsius eller meir. Ut frå eit tryggleiks- og bruksmessig synspunkt er 50 til 55 grader tilstrekkeleg i dei fleste heimar. Å senka innstillinga med nokre grader reduserer varmetap og energiforbruk. Skilnaden under dusjen merkar du truleg ikkje – men det gjer rekninga.
Isolering av behaldar og røyr gjev ytterlegare innsparing. Dersom varmtvatnsbeholderen står i eit kaldt rom, kan det løna seg å etterisolera han – til dømes med ein spesialtermisk kappe. Det er ein enkel måte å avgrensa varmetap og redusera utgiftene med åtskillige titals kroner i året. Isolerande kapper på dei viktigaste strekningane av varmtvatnrøyra verkar på same vis.
Meir skånsam bruk av vatn har òg eit stort potensial:
- Perlatorar eller straumsavgrensar på handvask og dusjarmatatur
- Dusjahovud med lågare vassgjennomstraum
- Kontroller om du let vatnet renna unødvendig under tannpuss
- Kortare dusjar – berre eitt til to minutt kortare
- Reparasjon av drypande vasskranar
- Oppvask i oppvaskmaskina framfor handvask under varmt rennande vatn
Ved å justera vassgjennomstraumen brukar du mindre varmt vatn ved same komfort. Resultatet er at varmtvatnsbeholderen sjeldan treng å varma opp på nytt. Energirådgjevarar opplyser at ein kombinasjon av desse tiltaka kan redusera forbruket med opp til tjue prosent.
Service og driftsinnstillingar spelar òg ei rolle. Regelmessig fagleg ettersyn hjelper med å avsløra kalkavsetjingar, ein skadd termostat eller eit defekt varmelegeme. Opphoping av avsetjingar på varmelementet verkar som eit teppe – det vanskeleggjer varmeoverføringa til vatnet, slik at apparatet brukar meir energi for å nå same temperatur.
For visse modellar kan det løna seg å bruka eit tidsprogram. Dersom straumtariffen varierer etter tidspunkt på dagen, er det ein fordel å varma opp vatnet primært i dei billegare timane. Nokre moderne varmtvatnsbehalderar tilbyr dessutan økonomiinnstillingar som automatisk optimerer oppvarminga ut frå hushaldningas vanar.
Kva elles bør du vera merksam på i heimens energiforbruk?
Det å åleine senka temperaturen i beholderen og tilføra isolering løyser ikkje alle problem, men det gjev eit solid utgangspunkt. Det kan løna seg å setja opp eit enkelt hierarki av tiltak – først oppvarming og varmtvatnsbehaldaren, deretter elektronikk og småapparat.
Ei god idé er òg regelmessig analyse av rekningane. Når du kan sjå at forbruket har falle etter at du skifta ut dusjahovudet, er det lettare å motivera seg til neste steg – til dømes å skifta ut ein gamal frysar med ein modell i ein høgare energiklasse. Ei samanlikning av rekningar frå år til år viser deg kva tiltak som faktisk verkar.
Stadig fleire vel ein kombinasjon av fleire løysingar. Betre husisolering, termostatar på radiatorane, vasstraumavgrensar og fornuftige innstillingar på varmtvatnsbeholderen verkar kumulativt. Dei einskilde endringane gjev moderate innsparingar, men samla kan dei avlasta hushaldningsbudsjettet merkbart – særleg i dei kalde månadene. Har du oversikt over kor mykje energi varmtvatnsbeholderen din faktisk brukar?
