Risvatn kan fjerne opptil 90 prosent av utvalde pesticid
Ifølgje koreanske forskarar kan vatnet frå skylling av ris fjerne opptil 90 prosent av utvalde pesticid frå overflata på bladgrønsaker. Alt som skal til er éi lita endring i matlagingsvanane dine.
I dei fleste husstandar vert risvatnet hellt rett ut i sluket. I Sør-Korea vert det derimot behandla som ein liten kjøkkenskatt.
Kvifor er risvatn så effektivt til reingjering?
Den uklåre væska som dei fleste kjenner att som stivelsesrestar, har ei heilt anna tyding i asiatiske kjøken. Ho vert brukt til oppvask, vatning av planter, hudpleie og hårpleie – og har i årevis vorte nytta til grundigare reingjering av grønsaker for restar av plantevernmiddel.
Når riskorna vert skyla, frigjerast stivelse, enzym og ein del aminosyrer ut i vatnet. pH-verdien endrar seg òg – vatnet vert svakt basisk. Denne kombinasjonen skapar ein interessant reingjeringseffekt, sjølv om det ikkje ser slik ut ved første augekast. Ekspertar frå sørkoreanske laboratorium skildrar blandinga som ein slags svært mild såpe. Stivelsespartiklane og enzyma bind kjemikalierestar som sit fast på skalet, og hjelper med å lausne og skylje dei bort i neste vaskesteg.
Det svakt basiske pH svekkjer dessutan bindinga av visse stoff til overflata på grønsakene. Målingar viser at risvatn kan redusere mengda av utvalde vassløyselege pesticid med opptil 90 prosent, særleg på overflata av bladgrønsaker.
Kva verkar metoden ikkje mot?
Det er viktig å hugse at vi hovudsakleg snakkar om det ytste laget. Risvatn fjernar ikkje stoff som har trengt djupare inn i fruktkjøtet – det gjeld særleg frukt og grønsaker som er intensivt sprøyta eller dyrka under krevjande tilhøve.
Kva grønsaker har størst nytte av eit bad i risvatn?
Heimetestar og analysar frå Sør-Korea viser at grønsaker med stort bladareal eller eit fint skal har størst fordel av metoden. Det er nettopp her den største mengda sprøytemiddel og luftureining set seg fast. Metoden gjev særleg god meining for produkt du et med skalet eller heile – uavskalla eple, agurkar, paprika og bladgrønsaker til salatar.
Slik brukar du risvatn på kjøkkenet – steg for steg
Heile prosessen er enkel og krev korkje spesielt utstyr eller ingrediensar. Du treng berre å endre éin vane når du lagar ris.
Hell risen i ei skål eller gryte og dekk ho med kaldt vatn. Rør forsiktig i korna i om lag 15 sekund, til vatnet vert mørkare og uklårt. Hell dette første eller andre skylevatnet over i ei rein skål eller eit tetta vask. Risen kan du deretter halde fram med å skylje og koke som normalt – ingenting går til spille her.
Når du har skåla med uklårt vatn klar, kan du gå rett til vask av produkta. Legg salat, spinatblad, agurkar, paprika eller eple i badet og lat dei liggje i 10 til 15 minutt. Flytt forsiktig på grønsakene med handa kvart par minutt, slik at vatnet når overalt.
Før du tek opp grønsakene, gni dei lett – blad med fingrane, grønsaker med skal med ein svamp eller ei matbørste. Avslutt alltid med å skylje alt grundig under rennande reint vatn.
Samanlikning med andre populære vaskemetodar
I nokre koreanske husstandar brukar ein to korte bad: først i éin porsjon risvatn, deretter i ferskt vatn. Det aukar effektiviteten, men ein bør halde auga med tida – for lang bløytingstid kan vaske ut vassløyselege vitamin og fremje veksten av mikroorganismar.
Den optimale bløytingstida for grønsaker og frukt i risvatn er 10 til 15 minutt – tilstrekkeleg til å fjerne ein del av overflatekvemien utan større tap av næringsverdi. Her er ei samanlikning av dei mest populære vaskemetodane:
- Risvatn – gratis, utan sterk lukt, eigna til dagleg bruk, særleg effektivt mot vassløyselege stoff og overflatedampar
- Eddik eller sitronsaft – forsyrar lett vatnet, noko som hjelper med å fjerne ein del bakteriar og avleiringar, men kan etterlate ein smak og duft som ikkje alle likar
- Natron – endrar pH til basisk, noko som reduserer mengda av bakteriar og virus, men må skylast grundig av etterpå slik at det ikkje vert sitjande att på skalet
- Kombinasjon av metodar – mange vel å kombinere desse framgangsmåtane avhengig av produkttypen
I praksis brukar mange menneske desse metodane i kombinasjon. Til fine blad og frukt som lett tek opp framande aromaer, er risvatn ideelt. Hardare rotgrønsaker kan med fordel skrubbast grundig i ei natronløysing og deretter skylast med vanleg vatn.
Fordelar som rekk lenger enn berre vask av grønsaker
Bruken av risvatn passar godt inn i zero waste-trenden på kjøkkenet. I staden for å helle ei verdifull væske ut i sluket får du eit ekstra reiskapur til matvarehygiene – utan å måtte kjøpe spesielle preparat.
Det viktige er at metoden ikkje krev at du endrar dei produkta du føretrekkjer. Det held å samle det uklåre vatnet i ei skål medan du kokar ris eller graut, og planleggje vask av salat- eller middagsgrønsaker på same tid. Mange koreanske husstandar går eit steg vidare og brukar det resterande vatnet frå matvask til å vatne stueplanter – fortynna, sidan det inneheld litt næringsstoff frå korna.
Viktige forholdsreglar ved bruk av risvatn på kjøkkenet
Sjølv om metoden er enkel, er det nokre tryggingsreglar som løner seg å følgje. Risvatn vert dårleg fort, særleg på eit varmt kjøkken. Du bør ikkje oppbevare det ved romtemperatur i meir enn eit par timar. Bruk det helst straks ved same tilverking.
Metoden erstattar heller ikkje sunn fornuft ved val av produkt. Grønsaker frå usikre kjelder som er svært intensivt sprøyta, kan framleis innehalde kjemikalierestar innvendig. Vask hjelper alltid med å redusere mengda av utvendige ureiningar, men det gjer ikkje konvensjonelle matvarer om til økologiske produkt.
God praksis er å kombinere fleire steg: val av verifiserte leverandørar, sesongbasert mat, skrelling av grønsaker med mykje ureina skal og systematisk grundig vask – nettopp ved hjelp av risvatn, eddik, natron eller rett og slett store mengder reint vatn. Det krev ikkje stor innsats, og likevel kan skilnaden i reinleiken til maten vera overraskande merkbar.
