Prosesjonslarvane og hunden: teikn på forgifting og redningsplan

Ein usynleg fare i skogen og parken

Milde vintrar fører til at prosesjonslarvane dukkar opp i stadig større tal i parkar og skogar. For menneske er dei plagsame – for hundar og kattar kan dei vera livsfarlege.

Berre ein kort kontakt mellom snuten eller potene og ein larve kan forårsaka alvorlege kjemiske brannsår på tunga, munnhoola og luftvegane. Dyrlegar åtvarar om at reaksjonen må koma umiddelbart – kvart minutt tel for dyret si overleving.

Kva er prosesjonslarvane, og kor møter hunden dei?

Den furuprosesjonssommerfuglen er ein nattsommerfugl der den største faren ikkje er dei vaksne individa, men larvane. Larvane bevegar seg langs bakken i eit karakteristisk «prosjons»-mønster, som har gjeve dei namnet deira. Heile kroppen er dekt av tusenvis av mikroskopiske, sterkt irriterande hår.

Desse håra lausnar svært lett, svevar i lufta med vinden og set seg på gras, jord, greiner, benkar, klede og sko. Ein hund treng ikkje bite direkte i larven – det er ofte nok å snuse på eit stad der prosesjonen har gått. Ekspertar frå veterinære klinikkar understrekar at prosesjonslarvane er farlege for hunden, sjølv når ein berre ser spor etter prosesjonen eller restar av reiret i eit tre – dei giftige håra er framleis til stades.

Prosesjonslarvane opptrer hyppigast i furuskog, parkar, tilplanta klit og i utkanten av bustadfelt med mange nåletre. Spesialistar åtvarar om at perioden frå seint på vinteren til våren er den mest risikofylte, avhengig av vêrforholda.

Det er ofte mogleg å sjå karakteristiske «vatne» reir på greinene av furutræra. Larveprosjoner som marsjerer i lange kjeder langs bakken, er eit klart åtvaringsvarsel for hundeeigararar.

Teikn på at hunden har vore i kontakt med prosesjonslarvane

Hos hundar råkar kontakten nesten alltid munnpartiet: tunga, tannkjøtet, leppene og av og til nasen. Dyret slikkar eller snasar nysgjerrig på larvane, og håra frigjer øyeblikkelig vevsskadar stoffe.

Dei første teikna syner seg innan få minutt:

• plutseleg og svært kraftig savling
• hunden gnikkar intenst snuten med potene og gnid seg mot golvet og møblar
• tunga vert raud, seinare blå eller lilla
• hunden nektar å eta og drikka på grunn av smerter
• uro, vanskeleg pust og jamring av smerte

Utan rask hjelp kan det oppstå vevsnekrose og i verste fall tap av delar av tunga. Hos nokre dyr utløysast ein svært kraftig allergisk reaksjon. Forskarar frå veterinære fakultet åtvarar om at symptoma kan utvikla seg over fleire timar.

Ei valdsam hevelse av tunga og svelget kan på kort tid stengja hundens luftvegar. Det er ein situasjon som krev umiddelbar køyring til næraste dyreklinikk. Dyrlegar understrekar at dei fyrste ti til tjue minuttane etter kontakten har stor tyding for prognosen.

Fyrstehjelp til hunden etter kontakt med prosesjonslarvane

Dei fyrste minuttane etter kontakten er avgjerande for korleis det går. Her tel eigarens ro og raske, konkrete handlingar.

Dette må du ikkje gjera:

• gnikk ikkje snuten med hendene, eit handkle eller eit lommetørkle
• forsøk ikkje å trampe på larvane med skoen eller slå dei med ein pinne – håra spreiar seg ut i lufta
• gje ikkje på eige initiativ allergi- eller smertestillande tablettar
• framkall ikkje oppkast

Gnidning får håra til å knekka og frigjer endå fleire irriterande stoff. Reseptfri medisin frå heimeapoteket kan forseinka rett behandling eller påverka dei preparata som dyrlegen seinare nyttar.

Steg-for-steg rettleiing:

Ta på eingongshanskar viss du har dei for handen, slik at du ikkje overfører hår til di eiga hud. Vurder om hunden pustar fritt. Har den tydelege pusteproblem, skal du køyra øyeblikkelig til næraste akuttklinikk.

Viss hunden framleis pustar normalt og det primært er munnhoola som er råka, skal du forsiktig skyla snuten med ei stor mengd lunka vatn. Bruk ein mjuk straum frå ei flaske eller eit krus. Stikk ikkje fingrane djupt inn i munnen og gnikk ikkje tunga – det handlar utelukkande om å skyla overflata.

Set deretter hunden i bilen og køyr til dyrlegen. Ring på førehand og informer om at du mistenker kontakt med prosesjonslarvane. Forsøk ikkje å «behandla» hunden heime, sjølv om den verkar rolegare etter skylinga. Vevsskadar og hevelse kan auka over fleire timar.

Slik føregår behandlinga hos dyrlegen

På klinikken sikrar dyrlegen fyrst hundens pust og avgrenser den allergiske reaksjonen. Avhengig av dyret sin tilstand kan det takast avgjerd om innlegging.

Dei vanlegaste behandlingane:

• intravenøse legemiddel mot betennelse, smerter og allergi
• drop-infusjon med sikte på væsketilførsel og støtte til blodomlaupet
• overvaking av tunga og slimhinnene sin tilstand
• ved alvorleg hevelse – intensivbehandling i akuttberedskap

I dagane etterpå treng mange hundar kontrollar og oral medisin, av og til kosttilpassing, fordi ein smerteråka munnhole gjer det vanskeleg å eta. I dei mest alvorlege tilfella skjer det nekrose av eit stykke av tunga, noko som krev ytterlegare behandling og langvarig stell.

Kontakt med prosesjonslarvane for menneske – kva skal du vera merksam på?

Den personen som forsøker å redda hunden sin, set seg sjølv i fare for dei irriterande håra. Både larvane og restar av reiret kan vera giftige.

Symptom hos menneske:

• kløande, brennande utslett, rødme og elveblest
• tåreflod, kraftig augneirritasjon og raude auge
• hoste, klø i halsen, rennande nase og pusteproblem
• i ekstreme tilfelle – kraftig hevelse av ansiktet, svimmelheit og besviming

Etter kontakt med håra skal huda vaskast grundig med lunka vatn og ei mild såpe utan kraftig gnidning. Ta av kleda viss dei kan vera forureina, og vask dei separat. Ved augneirritasjon skyl ein augo lenge med fysiologisk saltvassoppløysing.

Ved andpust, kraftig hevelse eller generelt dårleg allmenntilstand skal du straks søkja akuttbehandling. Legar frå toksikologiske klinikkar framhevar at menneskekroppens reaksjon kan vera svært individuell.

Slik minskar du risikoen for at hunden møter prosesjonslarvane

Det er vanskeleg å eliminera risikoen fullstendig, men nokre enkle vanar reduserer han monaleg – særleg i perioden med størst larveaktivitet.

Trygg tur:

• unngå å gå med hunden under furutre der «vatne» reir er synlege
• i vårperioden haldast hunden i band nær nåleskogen
• tillat ikkje hunden å snusa i skogbotn under trea, der larvane ofte marsjerer
• reager straks viss hunden plutseleg begynner å interessera seg for ein merkeleg «prosesjon» på bakken

Viss du oppdagar reir i tre på offentlege stader, er det ein god idé å melda frå til burettslaget sitt styre, kommunen eller arealforvaltaren. I mange regionar finst det overvakings- og nedkjempingsprogram for prosesjonslarvane, fordi dei trugar ikkje berre kjæledyr, men òg bebuarane i området.

Forskarar innan veterinærmedisin understrekar at førebygging er den beste beskyttinga. Familiar med born og eigarar av kjæledyr bør vera særleg merksame i område med mange furutre og på stader der prosesjonslarvane er registrerte i tidlegare år.

Difor må reaksjonen vera så rask

Kontakt med prosesjonslarvane kan ikkje samanliknast med ein vanleg «irritasjon frå gras» eller ein mild allergi. Håra inneheld sterkt giftige protein som skadar det vevet dei kjem i kontakt med, og utløyser ein immunologisk reaksjon i heile organismen.

Hunden kan ved første augekast verka relativt roleg, men prosessen med å bryta ned tungevevet er allereie i gang. Den lokale hevelsen er snikande: i byrjinga avgrensast den til tungespissen, etter ein time råkar ho heile munnhoola og deretter svelget. Difor behandlar dyrlegar mistanke om kontakt med prosesjonslarvane som eit akuttilfelle med høgaste prioritet.

For eigaren er det avgjerande å kombinera følgjande kjensgjerningar: årstida, tilstadeverelsen av furutre, synlege reir eller larveprosjoner og ei plutseleg reaksjon hos hunden i munnpartiet. Oppstår desse elementa samstundes, gjev det ingen meining å venta og sjå om det går over av seg sjølv. Jo raskare hunden kjem fram til klinikken, desto større er sjansen for å avgrensa skadane og unngå varige følger som tap av eit stykke av tunga eller kroniske pusteproblem.