Varmen får skulda – men syndaren gøymer seg ein annan stad
Så snart temperaturen fell ute, rettar vi mistenksame blikk mot radiatorane. Men den verkelege straumtjuven arbeider stille og roleg i nærleiken – nesten utan å bli lagt merke til.
Det står ikkje i stova, lyser ikkje som ein tv og brummar ikkje som eit kjøleskap. Likevel er det i stand til å sluka så mykje energi at det på straumrekninga tek plassen rett etter den elektriske oppvarminga. Om vinteren veks appetitten endå meir markant.
Elektrisk oppvarming dominerer rekninga – men er ikkje åleine
I husstandar som varmar opp med straum, står varmeapparata for den største delen av energiforbruket. Estimat frå europeiske energiinstitusjonar viser at eit typisk einebustadhus med elektrisk oppvarming brukar over 4 000 kWh i året utelukkande til å halda på varmen. Med dagens prisar svarar det til fleire tusen kroner.
I leilegheiter er omfanget mindre, men forholda er dei same: elektrisk oppvarming utgjer langt den største utgifta og blæs rekninga mest opp i fyringssesong.
Elektrisk oppvarming er utan tvil nummer éin på lista over heimane sine energiutgifter. Rett bak gøymer det seg eit mindre opplagt, men svært grådig apparat – varmtvassomnen.
Heimane sin rangordning over straumslukarar etter reelt forbruk
Mange mistenker kjøkkenet for det største forbruket, men fakta teiknar eit litt anna bilete. Kjøkkenapparata brukar riktignok mykje energi, men vi nyttar dei typisk i relativt korte periodar.
Kjøkkenet rommar mange watt, men bruketida er avgrensa. Ein glasskeramisk kokeplate som vert nytta om lag 400 gongar i året, brukar over 150 kWh årleg. Ein elektrisk omn ved jamleg bruk kjem opp i om lag 140 til 150 kWh i året. Eit kjøleskap med frysar som går uavbrote, brukar i gjennomsnitt over 300 kWh i året.
Ein eigen frysar brukar rundt 300 kWh i året. Ei oppvaskemaskin i familieformat nærmar seg 200 kWh ved typisk tal på køyringar. På papiret ser det skræmande ut, men dei fleste av desse apparata arbeider syklisk eller i avgrensa tid. Difor er deira del av samla rekning likevel mindre enn hos dei to store «spelarane»: oppvarming og varmtvassomn.
Elektronikk og internett har òg sin del i forbruket
Elektroniske apparat som er slått på mange timar om dagen, bidreg merkbart til rekninga. Ein tv som går rundt 7 timar dagleg, kjem nær 190 kWh på årsbasis. Ein ruter og eit internettmodem som knapt nok kviler, brukar nær 100 kWh i året.
Ein stasjonær datamaskin ved dagleg bruk i fleire timar kjem opp i over 120 kWh i året. Kvart av desse apparata utgjer ikkje noko katastrofe åleine, men til saman skapar dei eit konstant energibakgrunnsforbruk som ikkje kan ignorerast.
Den største straumslukaen etter oppvarming er varmtvassomnen
Den verkelege overraskinga gøymer seg som regel på badet eller i det tekniske rommet. Den elektriske varmtvassomnen – ofte i form av ein stor behaldar – gjev det nest største energiforbruket i heimen.
For ein typisk behaldar på rundt 200 liter kan det årlege energiforbruket koma opp i om lag 1 700 kWh. Rekna om til energiprisar svarar det til fleire hundre euro i året – eit beløp som kan samanliknast med varmebudsjettet for ei lita leilegheit. Varmtvassomnen kan i løpet av eit år bruka nesten halvparten så mykje som den samla oppvarminga i huset – og mange er slett ikkje klar over det.
Ekspertar reknar med at opptil ein tredjedel av den energien som går til varmtvassomnen, rett og slett vert bortkasta. Det skuldast for høg temperaturinnstilling, dårleg isolering av behaldar og varmetap i røyra.
Difor brukar varmtvassomnen så mykje straum
Det er fleire årsaker, og dei overlappar kvarandre. Vatnet må varmast opp og haldast ved høg temperatur heile døgnet. Behaldarar avgjev varme til omgjevnadene – jo dårlegare isolert han er, jo større vert varmetapet.
Termostaten er ofte stilt inn høgare enn nødvendig. Om vinteren er det innkomande kalde vatnet kaldare frå vassleidningen, slik at apparatet arbeider lenger og hyppigare. Når det er kaldt ute, nyt folk lange varme dusjar eller karbad.
Vintaren sin innverknad på forbruket er betydeleg. I dei kalde månadene arbeider varmtvassomnen under tøffare tilhøve. Temperaturforskjellen mellom behaldaren sitt indre og omgjevnadene stig, slik at varmen slepp raskare ut. Samstundes må det kalde vatnet frå vassleidningen varmast opp til same temperatur som om sommaren – det krev meir energi.
I tillegg endrar åtferda til bebuarane seg. Når det regnar og bles, forlengar mange dusjtida eller vel hyppigare karbad. For varmtvassomnen betyr det ekstra arbeidssyklusar og ekstra kilowattimar. Om vinteren arbeider han lenger, hyppigare og under større belastning. Det kan ein sjå direkte på rekninga – sjølv om skulda ofte utelukkande vert lagt på oppvarminga.
Slik reduserer du utgiftene til varmtvassproduksjon utan å gje opp komforten
Den gode nyheita er at det er relativt enkelt å spara på nettopp dette apparatet – utan at du treng å endra kvardagen din til eit liv i avhald.
Ei lita temperaturjustering gjev stor effekt
Mange behaldarar er fabrikkinnstilte til ein temperatur på om lag 60 °C eller høgare. Frå eit tryggings- og kvardagsleg synspunkt er eit intervall på 50 til 55 °C tilstrekkeleg i dei fleste husstandar. Å senka innstillinga med nokre få grader reduserer varmetap og energiforbruk. Skilnaden under dusjen vil du knapt merka – men rekninga vil.
Isolering av behaldar og røyr hjelper endå meir
Dersom varmtvassomnen står i eit kaldt rom, kan det løna seg å etterisolera han – til dømes med ein spesialisert termomansjett. Det er ein enkel måte å avgrensa varmetap og redusera utgiftene med opptil fleire tusen kroner i året. På same vis verkar isoleringsslanger på dei viktigaste strekningane av varmtvasskøyra.
Meir skånsam bruk av vatn har òg stort potensial
Små betring på badet og i kjøkkenet kan hjelpa ein god del:
- Perlatorer eller straumavgrensarar på handvask- og dusjarmaturer
- Eit dusjahovud med lågare gjennomstrøyming
- Kontroll av om du lèt vatnet renna unødvendig – til dømes medan du pussar tennene
- Medvit om det faktiske varmtvatnsbehovet ved daglege gjeremål
Ved å justera vassgjennomstrøyminga brukar du mindre varmt vatn ved same komfort. Resultatet er at varmtvassomnen treng å varma opp att sjeldnare.
Service og driftsinnstillingar er òg viktige
Jamleg kontroll av apparatet ved ein fagmann hjelper til å avdekkja kalkavleiringar, ein skadd termostat eller eit defekt varmeelement. Opphoping av kalkbelegg på varmeelementet verkar som eit teppe – det vanskeleggjer varmeoverføringa til vatnet, slik at apparatet treng meir energi for å nå same temperatur.
For visse modellar kan det løna seg å nytta ein tidsstyrt programeining. Dersom energitariffen varierer etter tidspunkt på dagen, er det ein fordel å varma opp vatn primært i timane med billegaste straum. På den måten kan du markant senka dei månadlege utgiftene utan nokon form for komfortforverring.
Kva du elles bør vera merksam på ved heimen sitt energiforbruk
Å justera temperaturen i behaldararen og leggja til isolering løyser ikkje alt, men det gjev eit solid utgangspunkt. Det kan løna seg å setja opp ei enkel prioriteringsliste: først oppvarming og varmtvassomn, deretter elektronikk og mindre apparat.
Det er òg lurt å analysera rekningane jamleg. Viss du kan sjå at forbruket fall etter du skifta ut dusjahovudet, er det lettare å motivera seg til neste steg – til dømes å skifta ut ein gammal frysar med ein modell i ein høgare energiklasse.
Stadig fleire vel ein kombinasjon av fleire løysingar: betre isolering av bustaden, termostatar på radiatorane, vassstraumavgrensarar og fornuftige innstillingar på varmtvassomnen. Effekten er kumulativ – dei individuelle endringane gjev moderate innsparing, men til saman kan dei merkbart letta husstandens budsjett, særleg i dei kalde månadene. Vil du prøva berre nokre av desse tiltaka før neste fyringssesong?
