Ein gjennomtenkt kombinasjon held hagen fargerik frå juni til november
Med ein velvald blanding av blomstrande staudar kan du halda hagen levande og fargerik frå juni heilt til november. Planlegg beplantinga skikkeleg éin gong, og du slepp å fylla opp med einårige planter år etter år.
Langttidsblomstrande staudar held fargen på bedet i mange veker i strekk – og krev samstundes langt mindre stell enn krevjande einårige artar. Resultatet er ein nesten uavbroten fargeprakt og konstant summande pollineringsinsekt.
Eit typisk bed ser imponerande ut i to til tre veker og fell så plutseleg inn i ein kjedelegfase. Staudar med forlenga blomstringsperiode løyser akkurat dette problemet. Dei utviklar nye knopp i månadsvis, slik at bedet aldri går gjennom ein periode med total tomheit.
Langttidsblomstrande staudar kombinerer tre kvalitetar: ein lang blomstringssesong, relativt beskjedne dyrkingskrav og enorm verdi for bier, humler og sommarfuglar. Mange av dei overvintrar fint i jorda og vaknar opp om våren utan særleg hjelp. Eigna vekseplass, rett jordtype og av og til fjerning av avblomstra blomsterstangar er som regel alt som skal til.
Coreopsis grandiflora – gul fargeprakt frå juni til november
Den storblomstra Coreopsis grandiflora dukkar opp i stadig fleire norske hagar. Sorten ‘Early Sunrise’ er kjend for si svært lange, nesten uavbrote blomstring – frå juni og fram til november dersom hausten er mild. Han dannar kompakte tuer på om lag 45 centimeter med intenst gule, lett frynsa kronblad som lyser opp på bedet sjølv på grå dagar.
Han trivst best i full sol på næringsrik, relativt fuktig og humushaldig jord. Planten toler klipping godt, så du kan gjerne skjera blomar til bukkettar. Blomstringa kjem raskt tilbake, noko som forlengjer plantens attraktivitet monaleg.
- Blomstringsperiode: juni til november
- Vekseplass: full sol
- Jord: frisk, næringsrik, relativt fuktig
- Bruksområde: staudbed, avskorne blomar
- Høgd: 45 centimeter
- Vinterherdigheit: god, overvintrar i jorda
- Verdi for pollineringsinsekt: høg, rik nektarkjelde
Gaura lindheimeri – lette, glittrande blomsterskyer
Gaura, som ofte vert kalla prærieljos, gjev bedet ei luftig og lett kjensle. Dei tynne, bøygde skota ber fine kvite blomar som frå juli til oktober skapar delikate, nesten glittrande blomsterskyer. Han veks 60 til 100 centimeter i høgda og passar ideelt til midten av eit bed eller som eit ope skjermbelte ved terrassen.
Planten elskar varme og sol og trivst best i gjennomtrengeleg, sanda jord med lågt næringsinnhald. Overflødig vatning er den største fienden hans, så god drenering er avgjerande. Planta om våren rekk han å slå rot og gjera seg klar til vinteren i god tid.
Gaura lindheimeri fungerer framifrå i kombinasjon med prydgras – saman skapar dei ein naturleg, «dansande» effekt som ser fantastisk ut sjølv i sterk vind. Denne kombinasjonen verkar særleg godt i hagar med naturleg stil, der ein strevar etter ein friare og meir uformell komposisjon.
Agastache – aromatisk fjellmynte med lilla aks
Under namnet Agastache finn vi ein staude frå gruppa mellomartshybridar, heime hjå oss ofte kalla fjellbalsam eller fjellmynte. Sorten ‘Linda’ kjenneteiknar seg ved smale, lilla blomsterstangar sett på mørkrøde begerblad. Han blomstrar lenge – frå juli til oktober – og duftar heile den perioden intenst av urter.
Planten høyrer til leppeblomstfamilien, noko som i praksis tyder liknande krav som mange urter: mykje sol, gjennomtrengeleg, tørr og gjerne mager jord. Han klarar seg godt i varme somrar, og blomane hans trekkjer bokstavleg tala til seg sommarfuglar og bier. Plantar frå leppeblomstfamilien vert gjentekne gonger framheva som nokre av dei mest verdifulle nektarkjeldene for pollineringsinsekt.
- Blomstringsperiode: juli til oktober
- Preferansar: full sol, tørr, sanda jord
- Ekstra fordel: intens, urteprega duft frå blad og blomar
- Verdi for insekt: svært høg, rik nektar
- Høgd: 60 til 80 centimeter
- Vinterherdigheit: middels, krev lett dekke i kaldare strok
Achillea ptarmica ‘Schneeball’ – snøballblomar heile sommaren
Achillea ptarmica i sorten ‘Schneeball’ er ein staude som frå juni til september dekkjer bedet med små, fylte, snøkvite blomar. Dei dannar tette, kulerunde kurver som minner om miniatyrpomponar. Planten når om lag 70 centimeter i høgda og passar framifrå som frontlinje framfor buskar eller høge staudar.
Han trivst best i lett fuktig, næringsrik men ikkje for tung jord. Veksestaden kan vera solrik eller halvskugga. Han toler kjølegare strok godt og krev inga komplisert vinterbeskytting. Ryllik vert tilrådd som eit påliteleg val for både nybyrjarar og røynde hagedyrkarar.
Dei kvite, fylte blomane skapar ein tydeleg kontrast til mørkare buskblad, noko som gjev bedet ein markant struktur sjølv på lang avstand. Denne sorten passar dessutan framifrå i naturhagar, der han støttar opp om nyttig insektliv.
Centranthus ruber – planten som trengjer seg inn i mursprekker
Centranthus ruber har i mange år hatt rykte som ein påliteleg langttidsblomstrande staude. Frå juni til september dannar han kompakte, kjegleforma topper i nyansane lys raud eller intens rosa. Det påfallande er at planten klarar seg framifrå ikkje berre i vanleg hagejord, men òg på tørre, steinete veksestader.
Centranthus ruber elskar sol, toler halvskugge, men blomstrar særleg rikt i full sol. Han set seg gjerne i sprekker i murar, steinlagde støttemurar og mellomrom mellom heller, der andre planter gjev opp. Finn han ein gunstig plass, fyller han han raskt ut.
Ein bør likevel hugsa at dette er ein kortliva staude som til gjengjeld sår seg kraftig sjølv. For å unngå ukontrollert spreiing kan det løna seg å klippa ein del av dei avblomstra stengane. Dette inngrepet har dessutan den fordelen at planten ofte lønar ein med endå ei blomstringsbølgje etter september.
Meconopsis cambrica – naturleg effekt utan strev
I skuggefulle og halvskuggefulle krokar av hagen gjer Meconopsis cambrica, den walisiske valmua, seg framifrå. Denne fine planten veks til om lag 30 centimeter i høgda og opnar frå juni til september jamleg gule eller oransje blomar som minner om den klassiske valmua. Ho føretrekkjer fuktig, humushaldig jord og lett skuggefulle veksestader.
Planten sår seg gjerne sjølv, slik at han med tida dannar naturleg utsjåande tuer. Han fungerer særleg godt i skoghagar, langs skuggefulle stigar og under trekronene. Denne valmua høyrer til dei ukompliserte artane som trivst godt under vilkår typiske for norske hagar.
Slik planlegg du eit bed som blomstrar heile sesongen
Sjølve valet av sortar er berre halvparten av suksessen. Eit veldesigna bed utnyttar skilnader i høgd, blomstringstidspunkt og fargar. Høge staudar som Gaura lindheimeri eller Centranthus ruber plasserast best bak eller i midten av komposisjonen. Lågare artar som Coreopsis grandiflora eller Meconopsis cambrica fungerer godt langs kantane.
Det er lurt å blanda planter med ulike blomsterformer: dei kulerunde pomponane frå Achillea ptarmica ‘Schneeball’ med blomsterskyer frå Gaura lindheimeri og dei smale aksa frå Agastache ‘Linda’. Denne kontrasten sikrar at bedet aldri kjeder auget, sjølv når berre nokre få artar dominerer.
Nøkkelen er å kombinera planter med lange, men lett forskyva blomstringsperiodar – når éin begynner å mista krafta, er ein annan i ferd med å ta over. På den måten er det alltid noko interessant å sjå på i bedet.
Praktiske råd for lang blomstring
Dei fleste av desse staudane krev ikkje komplisert stell, men éin ting gjer ein enorm skilnad: regelmessig fjerning av avblomstra blomsterstangar. Planten brukar då ikkje energi på frødanning og set i staden nye knopp.
Det første året etter planting er det lurt å tenkja på vatning til staudane har sett seg skikkeleg. Seinare klarar mange av dei seg fint utan ekstra vatn, særleg dei tørketålande som Agastache og Centranthus ruber. Tidleg om våren er eit tynt lag kompost på bedet som regel meir enn nok.
Langttidsblomstrande staudar viser seg nyttige ikkje berre i store hagar. Mange av dei kan dyrkast i store behaldarar på ein terrasse eller balkong med sørvendt eksponering – ein god måte å prøva dei ut i liten skala før du plantar dei permanent i jorda.
Hugs at desse plantane fungerer som ein permanent buffet for pollineringsinsekt. Sørgjer du for at det alltid blomstrar noko frå tidleg sommar til haust, skapar du ein trygg og svært nyttig ankerstasjon for insekt i hagen din. Det er ikkje berre vakkert å sjå på – sunnare grønsaker, betre fruktsetjing og ein hage der det alltid skjer noko er dei heilt konkrete fordelane denne strategien gjev.
