Viktige samfunnsfunksjonar bryt saman over heile øya
Kuba er inne i ein alvorleg drivstoffmangel som rammar transport, straumnett og kvardagsliv. År med økonomisk nedgang og politisk isolasjon kolliderer no ope framfor omverda.
Bensin koster meir enn ei årsløn
Bensin har vorte så knapp at det kan kosta kring 300 dollar å fylla ein bil – eit beløp som overgår det dei fleste kubanarar tener i løpet av eit heilt år. Køane utanfor bensinstasjonane veks dag for dag, og straumbrot har vorte ein fast del av kvardagen.
Protestar braut ut i delar av Havanna etter at myndigheitene opent erkjende alvorlege drivstoffproblem og forverra straumavbrotsituasjon. Mangelen har skapt synleg sinne blant innbyggjarane.
Sosialantropolog Ståle Wig ved Universitetet i Oslo, som har budd på Kuba og framleis er i kontakt med folk der, seier det slik:
«USA utøver for tida historisk sterk press mot Kuba. Det er ingen tvil om at det Trumpadministrasjonen ønskjer å oppnå på Kuba, er eit regimeskifte.»
Drivstoffmangelen når sjukehus og skular
Krisa treffer no tenester som Kuba lenge har framheva som styrkar i sitt politiske system. Sjukehusa manglar både personale og medisinar, medan mange born berre får undervisning éin eller to gonger i veka.
«Sjukehusa er underbemanна og manglar medisinar. Borna får undervisning ein eller to gonger i veka, og det er knapt nok lærarar», seier Wig.
Den kubanske regjeringa legg skulda for mykje av den økonomiske skaden på amerikanske sanksjonar og finansielle restriksjonar. Amerikanske tenestemenn peiker på si side på statleg vanstyre, undertrykking og fråvær av reelle reformar.
Kubas langvarige konflikt med Washington spelar framleis ei rolle
Dei noverande vanskane på Kuba heng saman med den langvarige konflikten med USA. Etter Fidel Castros revolusjon i 1959 forverra forholdet til Washington seg raskt då Havanna nærma seg Sovjetunionen.
I 1961 prøvde ei CIA-støtta styrke av kubanske eksilistar å styrta Castro i det som vart kjend som invasjonen i Grisebukta – eit forsøk som enda med totalt nederlag. Året etter brakte Kuba-krisa den kalde krigen nær ein kjernefysisk konflikt, då sovjetiske rakettar vart plasserte på øya.
I fleire tiår hjelpte sovjetisk støtte Kuba med å skaffa olje og forsyningar. Då Sovjetunionen kollapsa i 1991, gjekk øya inn i ein alvorleg økonomisk nedgangstid prega av mangel på mat, drivstoff og straum.
Venezuela vart seinare ein viktig leverandør av subsidiert olje, men den støtta svekte seg i takt med at Venezuelas eigen økonomi forverra seg. Kuba har sidan hatt stadig større vanskar med å sikra det drivstoffet og den hardvalutaen landet treng.
Statleg kontroll held stand medan kvardagen forverrar seg
Ifølgje Wig er det kubanske leiarskapet i dag drive meir av kontroll over store økonomiske interesser enn av revolusjonær ideologi:
«Myndigheitene gjer forretningar med store kommersielle interesser, anten det gjeld Russland, andre land eller multinasjonale hotellkonsern.»
Personar med tilknyting til militæret, kommunistpartiet og statsapparatet har fått auka innverknad over verdifulle delar av økonomien. Vanlege kubanarar møter samstundes færre offentlege tenester, svakare kjøpekraft og minkande tillit til styresmaktene.
For dei fleste innbyggjarane er dei umiddelbare spørsmåla heilt konkrete: Om bussane kjem til å gå, om sjukehusa har medisinar, om skulane held ope – og om lyset faktisk kjem til å lysa.
