Mange lurer på korleis helsevesenet eigentleg fungerer
Når køane blir lange og behovet for hjelp aukar, er det mange som byrjar å stilla spørsmål om korleis helsevesenet faktisk fungerer. Stadig fleire søkjer løysingar som gir raskare tilgang til legar og spesialistar.
For mange handlar det om ein grunnleggjande tryggleik i kvardagen – særleg når helsa plutseleg sviktar. Spørsmålet om kven som får behandling først, og korleis ressursane blir fordelte, angår difor dei fleste av oss.
Debatten om kva private sjukdomsforsikringar eigentleg gjer med helsesystemet har pågått lenge. No peikar ny forsking på funn som motseier eit av dei vanlegaste argumenta i denne diskusjonen.
Meir helsehjelp totalt sett
Forskarar ved Stockholms universitet, London School of Economics og Göteborgs universitet har gjennomført ein ny studie. Han viser at private sjukdomsforsikringar ikkje ser ut til å letta presset på det offentlege helsevesenet – tvert imot fører dei til at det totale helseforbruket går opp.
Folk med sjukdomsforsikring – som ofte er betalt av arbeidsgivaren og er mest utbreidd blant høgtlønte – kjem raskare til spesialisthelsetenesta enn samanliknbare personar utan slik forsikring.
Forskarane har òg sett at den tidlege kontakten med spesialistar i nokre tilfelle kan føra til raskare diagnosar, mellom anna ved kreft. Men den raskare vegen inn i systemet fører òg med seg fleire utgreiingar, behandlingar, sjukehusopphald og legemiddelintervensjonar lengre ut i behandlingskjeda.
Ein del av denne behandlinga skjer hjå private aktørar, men ifølgje studien blir den største delen av dei auka kostnadene finansiert av det offentlege systemet.
Reiser viktige spørsmål
David Seim, professor i økonomi ved Stockholms universitet og ein av forskarane bak studien, forklarar korleis kostnadene kan velta over på det offentlege helsevesenet.
«Private helsetenesteleverandørar kan oppdaga tilstandar dei ikkje har dekning for i sitt eige system. Pasientar blir då oppmoda om å søkja behandling i det offentlege, eller dei blir vidartilviste dit.»
Studien viser dessutan at forsikra personar ofte får kortare ventetider innanfor den offentleg finansierte helsetenesta. Ei forklaring er at tilvisingane deira oftare blir merkte som prioriterte – noko som kan bety at andre pasientar må venta lenger når ressursane er avgrensa.
«Forsikringane fører altså til meir forbruk i det offentlege, snarare enn å avlasta det», slår forskarane fast.
Forskarane observerte samstundes at bruken av primærhelsetenesta minkar når forsikra pasientar går direkte til spesialist via forsikringa si. Denne nedgangen er likevel ikkje stor nok til å vega opp for dei auka utgiftene til spesialistbehandling, sjukehusopphald og legemiddel.
