Sju César-prisar og ein prestisjefull Balzac-adaptasjon har landa på Netflix

Eit fransk filmmeisterverk har funne vegen til Netflix

Strøymetenester byr i aukande grad på ambisiøs europeisk kvalitetskino — og Netflix er intet unnatak. No er den franske filmen Fortapte illusjonar tilgjengeleg på plattforma, og han har allereie vekt begeistring verda over med sine sju César-prisar og strålande meldingar frå kritikarane.

Filmen er ein adaptasjon av den kjende romanen til Honoré de Balzac og fortel ei inngåande historie om ambisjonar, kjærleik og moralsk forfall i 1800-talets Frankrike. Regissør Xavier Giannoli har lukkast med å gje klassikaren ein energi som kommenterer notidas medieverkelegheit med overraskande presisjon.

Kven er den unge Lucien de Rubempré, og kva handlar filmen om?

Hovudpersonen i historia er Lucien de Rubempré, ein ung diktar frå provinsen som drøymer om ei litterær karriere i Paris. I heimebyen Angoulême vert han rekna som eit uvanleg talent, men han manglar pengar, status og eit respektabelt namn. Den einaste inngangen hans til dei høgare krinsane er forholdet til aristokraten Louise de Bargeton, som er betatt av dikta hans og bestemmer seg for å ta han med til hovudstaden.

Paris syner seg å vera noko heilt anna enn den idealistiske visjonen om kunstnarane sin by. Det er eit stad der innverknad, kontaktar og evna til å spela det politisk-sosiale spelet er avgjerande. Talent er ein fordel, men sjeldan det som avgjer suksess. Det lærer Lucien raskt av den briljante, men kyniske journalisten Étienne Lousteau, som dreg han inn i pressas bakrom.

Filmen skildrar parisiske salongar, avisredaksjonar, teatermiljøet og gatelivet med ei grundigheit som straks suger sjåaren inn i Restaurasjonstidas atmosfære.

Frå idealist til nådelaus kritikar

Lucien startar som idealist, men oppdagar raskt at journalistikk fyrst og fremst er forretning. Meldingar kan seljast, hetskampanjar kan tingast, og ros er berre eit spørsmål om rett beløp eller rett teneste. Aviser formar karrierane til skodespelarar, forfattarar og politikarar — og kvart trykt ord kan løfta nokon til vêrs eller knusa dei.

Med sin kvasse penn oppnår Lucien ein lynande karriere som kritikar. Han ferdast i dei finaste salongar, omgjev seg med samfunnets elite og tener gode pengar. Men saman med den nye statusen kjem luksus, hasardspel, affærar og stadig meir risikable avtalar. Jo høgare han klatrar, desto oftare set han sine eigne verdiar på spel for å halda plassen sin på toppen.

Filmen portretterer 1800-talets pressemiljø som ein nådelaus maskin, der artiklar liknar handelsvarer og meiningar har ein presis pris. Redaktørar, forlag, mesinasar og aristokratar utgjer eit innfløkt nett av gjensidige avhengigheiter — og Lucien endar med å vera berre ein brikke i dette spelet.

Etter kvart innser helten at han deltek i eit spel der han ikkje sjølv skriv reglane. Han vert gissel for forlagseigaranes finansielle interesser, mektige egoars krenkja stoltheit og sine eigne lyster. Kvart val har konsekvensar, og tapet av omdøme kan koma raskare enn dei første suksessane.

Kva gjer denne filmen til ei visuell og skodespelarleg begivenheit?

Bak kameraet står Xavier Giannoli, kjend for sine psykologisk tette forteljingar. Denne gongen fekk han eit stort budsjett — og han utnytta det fullt ut. Resultatet er ein film med monumentalt produksjonsnivå.

• Scenoppbygging — Paris under Restaurasjonstida er rekonstruert med omhyggeleg merksemd på arkitektoniske detaljar og gateliv
• Kostyme — dei historiske draktene utgjer eit sjølvstendig visuelt festmåltid, frå salongarnas galaer til journalistar og skodespelarar sin garderobe
• Dialogar — kvasse, rytmiske og fulle av ironi, som fangar tempoet i intrigar og ordkampar
• Kameraarbeid — bilete av parisiske gater, teaterkualisser og avisredaksjonar skapar ei autentisk stemning
• Scenografi — møblar, tapeter, lysekroner og bøker følgjer historisk presisjon til minste detalj
• Musikk — det orkestrale akkompagnementet understrekar dramatiske augneblinkar utan unødvendig patos

I rolla som Lucien ser vi Benjamin Voisin, som ifølgje mange kritikarar har levert den viktigaste prestasjonen i karrieren sin so langt. Louise de Bargeton vert spela av Cécile de France, som teiknar eit rørande portrett av ei kvinne delt mellom kjensler og konvensjonar. Étienne Lousteau får ansikt av Vincent Lacoste, der tolkinga balanserer elegant mellom sjarm og moralsk tomleik.

På lerretet opptrer dessutan Xavier Dolan, Jeanne Balibar og Gérard Depardieu. Kvar av desse figurane bidreg til eit breitt panorama av datidens samfunn — griske forlagseigarar, maniererte aristokratar og frustrerte kunstnarar. Dermed handlar filmen ikkje utelukkande om éin persons skjebne, men teiknar eit rikt bilete av heile ei epoke.

Sju César-statuettar og begeistra kritikarar

Fortapte illusjonar hadde premiere i 2021 og tiltrakk seg straks kritikaranes merksemd. Filmen vart vist på den prestisjefylte festivalen i Venezia, der han fekk framifrå meldingar. Høgdepunktet kom under César-seremonien i 2022, der filmen tok med seg sju prisar heim — mellom anna for beste film, beste regi og beste mannlege skodespelarprestasjon.

Franske kritikarar understreka at Giannoli ikkje berre overførte Balzac til lerretet, men henta overraskande aktuelle motiv ut av prosaen hans: mekanismane bak manipulasjon av den offentlege meininga, symbiosen mellom forretning og medium og den enkle fabrikasjonen av skandalar. Dei framheva òg det flytande tempoet i forteljinga — trass i ei speletid på over to timar held filmen spenninga frå fyrste til siste scene.

Mange meldingar brukte direkte omgrep som kino i si høgaste form og ein av dei viktigaste litterære adaptasjonane på lenge. Ekspertar rosa skaparane si evne til å gje det historiske stoffet notidas relevans utan å missa respekten for Honoré de Balzacs originale verk.

Heller ikkje sjåarane er i tvil

Det er ikkje berre kritikarane som lèt seg overtyde. På populære filmvurderingssider scorer Fortapte illusjonar svært høgt — ofte kring 4,3 av 5 stjerner. Sjåarane peiker på at dette er ein produksjon som foreinast det visuelle spektakkelet med substans. Ein kan nyta dei vakre bileta og samstundes følgja eit nådelaust portrett av datidens presse.

I kommentarfelta går rosen att for at adaptasjonen ikkje har falle i ei støva, lærebokaktig høgtidelegheit. I staden for eit monument over Balzac ser ein eit levande, bobblande Paris der alle spelar for seg sjølve. Mange kallar filmen eit smertefullt spegel for notidas medium og sosiale medium — verktøya har endra seg, men logikken bak jakta på klikk og skandalar er påfallande gjenkjenneleg.

Mange sjåarar framhevar skodespelarprestasjonane, særleg Benjamin Voisins figur full av indre motsetnader. Cécile de France leverer eit nyansert portrett av ein aristokrat, medan Vincent Lacoste levandegjere den kyniske journalisten med ei overtydingskraft som vekkjer blanda kjensler.

Kven er denne filmen laga for — og kvifor bør du ikkje gå glipp av han?

Fortapte illusjonar appellerer til fleire typar sjåarar. Han er for deg som elskar store kostymefylte historiske forteljingar, interesserer deg for medienes mekanismar, set pris på litterære adaptasjonar som tilbyr meir enn illustrert pensum, eller søkjer sterke skodespelarprestasjonar og komplekse relasjonar.

Dette er ikkje ein film for bakgrunnsstøy. Han krev merksemd, fordi intrigane og avhengigheitene mellom personane utgjer ein gjennomtenkt konstruksjon. Kvart lite gestus, kvar samtale i ein salong eller redaksjon påverkar Luciens vidare skjebne. Filmen varer over to timar, men forteljinga er so medrivande at tida flyg.

Gå inn til filmen førebudd på å møta ei forteljing som ikkje moraliserer, men syner. Skaparane tilbyr korkje enkle svar eller ei klar skilje mellom gode og vonde. Kvar figur har sine rørsler, og filmen gjev deg rom til sjølv å vurdera kor grensa går mellom ambisjon og forræderi mot eigne ideal. Kanskje vil du undervegs kjenna att situasjonar frå ditt eige liv, der du måtte velja mellom prinsipp og pragmatisme.