Europeiske land kjenner krisa svært ulikt
Dei europeiske landa står overfor vidt ulike konsekvensar av den pågåande krisa i Persiabukta. Medan nokre land ser energisikkerheita si alvorleg truga, kjem andre nesten uskadd gjennom blokaden.
Ein nærare gjennomgang av handelsdata avslører overraskande skilnader mellom dei einskilde landa. Den noverande situasjonen blotlegg kor avhengige visse europeiske statar eigentleg er av energiimport frå Golfregionen.
Kva er Hormuzstredet, og kvifor er det avgjerande
Hormuzstredet er eit smalt farvatn mellom Iran og Den arabiske halvøya, som under normale omstende fraktar ein enormt stor del av verdas eksport av råolje og flytande naturgass. Sidan krigen med Iran braut ut i slutten av februar har den iranske hæren reelt lammet skipstrafikken i området ved hjelp av miner, dronar, missil og demonstrative manøvrar.
Forskarar frå det austerrikske Supply Chain Intelligence Institute, Complexity Science Hub i Wien og Universitetet i Delft har analysert varestraumsdata frå Golfstatane som normalt nyttar Hormuzstredet. Utrekningane deira viser at risikoen for Europa langt frå er jamnt fordelt. Ein blokade på meir enn fire veker kan byrje å hope opp forseinkingar i dei globale forsyningskjedene og utløyse ein dominoeffekt i den samla økonomien.
Kva europeiske land er hardast råka av blokaden
Forskarane fann at Italia er i den verste situasjonen innanfor EU. Landet importerer kvart år varer for om lag 9,8 milliardar dollar — tilsvarande rundt 8,5 milliardar euro — frå dei landa som er råka av blokaden. Energi spelar ei nøkkelrolle, særleg flytande naturgass og andre gassformige hydrokarbon.
Den italienske energimiksen er i høg grad avhengig av leveransar frå Qatar. Kvart år strøymer enorme mengder flytande naturgass inn i dette middelhavsland, og lokale kraftverk og industriverksemd er djupt avhengige av desse leveransane. Ekspertar åtvarar om at eit brot kan få øydeleggjande konsekvensar for den italienske økonomien.
Belgia og Storbritannia er òg blant dei vesentleg utsette statane. Belgiske hamner — særleg Antwerpen — fungerer som inngangsport for olje og petrokjemiske produkt frå Saudi-Arabia og Dei sameinte arabiske emirata. Britane importerer på si side flytande naturgass, raffinerte oljeprodukt og kjemikaliar.
Kva dei mest sårbare landa konkret er avhengige av
Italias avhengnad av qatarske leveransar strekkjer seg langt djupare enn dei fleste er klar over. Landet er ikkje berre avhengig av energiråstoff — det gjeld òg ei lang rekkje industrivarer:
- om lag 4,4 milliardar dollar årleg for flytande naturgass frå Qatar
- raffinerte oljeprodukt til transportsektoren
- petrokjemiske råstoff til plastindustrien
- gjødsel og kjemiske prekursorar til landbruket
- aluminium og andre ikkje-jarnhaldige metall frå emirata sine raffineri
- organiske kjemikaliar til legemiddelindustrien
Belgia importerer kvart år varer for rundt 6,2 milliardar dollar frå land som er avhengige av Hormuzstredet. Hamna i Antwerpen handsamar råolje som sidan vert send vidare til raffineri i Belgia, Nederland og Tyskland. Utan desse leveransane ville produksjonen av bensin, diesel og andre produkt til bilindustrien stanse opp.
Storbritannia, sjølv om landet ikkje lenger er ein del av EU, står overfor tilsvarande utfordringar. Britiske importørar kjøper flytande naturgass for om lag 5,8 milliardar dollar i året, primært frå Qatar. LNG-terminalane i Milford Haven og Isle of Grain høyrer til landets viktigaste energiinfrastruktur.
Kva land kjem nesten uskadd gjennom krisa
Forskarar frå Complexity Science Hub i Wien understrekar at visse europeiske land er nesten upåverka av blokaden. Polen, Tsjekkia, Ungarn og andre sentraleuropeiske statar importerer olje og gass primært frå Russland, Noreg eller via Druzhba-oljeleidningen.
Tyskland utgjer eit interessant tilfelle. Til tross for å vere Europas største økonomi utgjer importen frå Golfstatane berre ein liten del av den samla energimiksen. Tyske ekspertar har i årevis arbeidd med å diversifisere energikjeldene, og blokaden av Hormuzstredet har difor ein relativt avgrensa effekt på Forbundsrepublikken.
Frankrike har på same vis som Tyskland satsa på atomkraft og diversifiserte gassleveransar frå Noreg og Algerie. Franske raffineri handsamar riktignok ein viss mengde saudiarabisk olje, men den samla avhengnaen held seg låg. Analytikarar frå det parisiske energiinstituttet vurderer at Frankrike vil kunne handtere eventuelle bortfall utan større økonomiske rystingar.
Spania og Portugal hentar mesteparten av naturgassen sin frå Algerie via røyrleidningar under Middelhavet. Den iberiske halvøya har dessutan LNG-terminalar som tek imot leveransar frå USA og Vest-Afrika — ikkje frå Persiabukta.
Kor lenge kan Europa klare seg utan leveransar frå Hormuzstredet
Forskarar frå Universitetet i Delft har simulert ei rekkje scenario med ein forlenga blokade. Modellane deira viser at europeiske land dei første to vekene kan halde seg flytande ved hjelp av strategiske lager og alternative leverandørar. Etter ein månad byrjar det likevel å oppstå alvorlege problem.
Italias LNG-lagringskapasitet rekk til om lag seks til åtte vekers drift ved normalt forbruk. Problemet oppstår dersom blokaden trekkjer seg ut over to månader. På det tidspunktet ville kraftverk vera tvinga til å byte til dyrare erstatningsbrennstoff som diesel eller kol, noko som ville fått straumprisane til å stige dramatisk.
Belgiske raffineri og kjemiske anlegg kan byrje å redusere produksjonen allereie etter tre veker utan råoljeleveransar frå Saudi-Arabia. Industriverksemdene i Antwerpen sysselset tusenvis av menneske, og eit produksjonsstans ville hatt ein kaskadeverknad på heile den europeiske økonomien.
Kva europeiske regjeringar kan gjere for å dempe konsekvensane
Ekspertar i energisikkerheit tilrår ei rekkje konkrete tiltak. Det viktigaste er ei rask auke av LNG-importen frå USA, Australia og Nigeria. Europeiske terminalane har ledig kapasitet som kan nyttast til å erstatte dei qatarske leveransane.
Regjeringane i dei mest sårbare landa bør dessutan forhandle kortsiktige kontraktar med alternative oljeleverandørar. Noreg, Aserbajdsjan og visse afrikanske land som Angola og Nigeria vil mellombels kunne auke eksporten sin. Samstundes er det naudsynt å koordinere frigjevinga av strategiske reservar på europeisk plan for å unngå prispanikk på marknadene.
Den aktuelle krisa viser kor skjøre dei globale forsyningskjedene kan vere. Kanskje er det verdt å vurdere om Europa er i ferd med å gjere same feilen med energiavhengnad som det har gjort tidlegare.
