Ein annan måte å dyrke den populære grøne stueplanta på
Chlorophytum comosum, som mange kjenner som grøn edderkoppplante, vert vanlegvis formeira via utløparar som produserer dusinvis av små rosettar. Det er faktisk mogleg å dyrke ho frå frø – og på den måten få heilt unike eksemplar med annleis bladmønster.
Chlorophytum comosum høyrer til blant dei mest utbreidde stueplantane i verda. Evna til raskt å formeira seg via utløparar er noko nesten alle planteelskarar set stor pris på. Dei små rosettane på dei hengjande skota treng berre å stå i vatn eller lett jord, og etter nokre få dagar har dei røter. Metoden er rask, enkel og påliteleg.
Kva gjer dyrking frå frø annleis enn frå utløparar?
Dyrking frå frø opnar likevel for noko meir. Forskarar frå botaniske hagar har lenge peika på at planter frå generativ formering viser større genetisk variasjon enn klonar frå vegetativ formering. Det tyder i praksis at kvar einskild frøplante kan sjå annleis ut enn morplanta. I staden for rekkjer av identiske grøne dotter får du ei samling unike eksemplar med varierande bladmønster, ulike nyansar eller subtile variasjonar i form.
For entusiastar som ynskjer å følgje heile planta sin livssyklus og gjerne eksperimenterer, er såing av Chlorophytum comosum-frø ei ekte glede. Prosessen tek riktignok lengre tid enn å setje ein utløpar, men resultata overraskar.
Kvifor velje frø framfor dei raske utløparane?
Chlorophytum comosum formeirar seg naturleg via utløparar på lange hengjande skot. Denne metoden er så enkel at dei fleste heimedyrkarar aldri går vidare derifrå. Ein klipper berre av ein rosett, søkker han ned i eit glas vatn og ventar nokre dagar på røter. Heile prosessen tek høgst ei veke.
Såing av frø er derimot ei heilt anna sak. Frøa må først spire, noko som kan ta opp til tre veker. Deretter byggjer planta opp eit rotsystem, og det er fyrst etter ytterlegare veker at ho byrjar å sjå dekorativ ut. Frå det fyrste frøet til ei skikkeleg utvikla lita plante i ei potte kan det gjerne gå to til tre månader.
Den andre avgjerande grunnen til å så er den genetiske mangfaldet. Ein utløpar er ein genetisk klon av morplanta. Frø bevarer derimot større variasjon. Hos stripete sortar kan nokre frøplanter utvikle heilt grøne blad, medan andre får eit fint eller uregelmessig mønster. Denne uføreseielegheita trekkjer til seg samlararar som søkjer originale stykke til sin heimedjungel.
Såing av Chlorophytum comosum er ideelt for deg som likar å observere dei einskilde vekstetappane og ikkje har noko imot eit saktare tempo til gjengjeld for meir interessante resultat. Ekspertar frå botaniske institusjonar stadfester at planter dyrka frå frø ofte er meir robuste og har sterkare rotsystem enn klona motpartar.
Slik får du Chlorophytum comosum til å blomstre og setje frø
Utan blomar er det ingen frø, så det fyrste steget er å få planta til å blomstre. Chlorophytum comosum dannar små kvite blomar på lange hengjande skot, primært om våren og sommaren. For at planta skal blomstre, må ho ha dei rette tilhøva.
Det beste er ein lys plass utan direkte sol. Ein vindaugskarmsplass ved eit austvendt vindauge, eller ein stad ved sida av eit sør- eller vestvendt vindauge med litt avstand frå glaset – det er dei ideelle plasseringane. I djup skugge overlever planta, men avgrensar seg ofte til bladmasse og dannar ikkje blomsterskot.
Eit nyttig poeng handlar om storleiken på potta. Chlorophytum comosum blomstrar helst når rotklynga er ganske tett pakka, ikkje omgjeven av store mengder tom jord. Litt tronge tilhøve kan provosere ho til meir intens danning av blomsterskot og rosettar. Hageekspertar tilrår å vente med ompotting til røtene byrjar å vekse ut av drenshola i botnen.
Handbestøving i leilegheita er slett ikkje komplisert
I naturen er planta avhengig av insekt og vind. I ei leilegheit, der trekk er avgrensa og vindaugene som regel er lukka, forblir blomane ofte ufruktbare. Men du kan lett hjelpe deg sjølv.
I dei varme månadene kan du setje potta på ein altan, terrasse eller i hagen og beskytte ho mot sterk sol. Har du ikkje den moglegheita, kan du bruke eit enkelt triks med ein vattpinne eller ei lita pensel.
Handbestøving fungerer slik: rør varsamt ved dei gule støvknappar og ta opp pollen på spissen av vattpinnen. Overfør det deretter til det lille arret midt i blomen. Det krev nokre minutt kvar par dagar, men aukar sjansen for frødanning monaleg. Botanikarar frå universitetshaganar brukar nøyaktig same metoden ved kontrollert kryssing.
Etter vellykka bestøving byrjar det å danne seg små grøne trekanta kapslar der blomane sat. Inni finn du svarte, blanke frø. Frå blomstring til frøa er fullt modne går det om lag ein månad.
Når og korleis du haustar frø og sår dei riktig
Ferdige kapslar skiftar farge til brun, rynkar seg lett og spring av og til opp langs sømmane. På det tidspunktet må du handle, for frøa fell lett ut. Den enklaste metoden er å klippe av eit stykke av skottet og forsiktig helle innhaldet ut på ein rein tallerken eller eit stykke papir. Du kan også binde ei lita papirpose om skottet, slik at ho samlar opp frøa når kapselen opnar seg av seg sjølv.
Frø frå Chlorophytum comosum mistar raskt spireevna, så det er best å så dei innan få dagar etter hausting. Ekspertar frå dyrkingsstasjonar åtvarar om at lagring i fleire veker kan halvere spireprosenten.
Til såing eignar det seg eit fint, lett substrat – det kan vere jord til stueplanter blanda med perlit, fint grus eller sand. Det viktigaste er at vatn renn fritt gjennom, og at behalderen har drenshol.
- Fukt substratet før såing, slik at det er jamt fuktig – ikkje gjennomvatna
- Fordel frøa ganske tett over overflata, unngå å klumpe dei saman
- Dekk dei med eit tynt lag substrat på om lag ein til halvannan centimeter
- Vann svært forsiktig, helst med ei sprayflaske eller ei lita kanne med smal tut
- Set behalderen på ein varm stad med ein temperatur på omkring tjue til tjuefire grader i klart, diffust lys
- Dekk med eit gjennomsiktig lok eller folie med hol for å bevare fuktigheita
- Luft ut kvar par dagar for å unngå muggvekst
- Før notat om dato for hausting, såing og fyrste spirer
Dei fyrste spirene ventar du typisk meir enn to veker på, ofte tre. I heile perioden skal substratet vere lett fuktig, men ikkje vassmetta. For mykje vatning fremjar rotne frø og soppsjukdomar.
Stell av unge frøplanter frå generativ formering
Når frøplantene har utvikla eit par bladpar, kan du endre vatningsrutinen. Det er lurt å la det øvste laget substrat tørke lett ut mellom vatningane. Det førebyggjer råte på dei sarte røtene. Kvar par månader kan du gje ein svært fortynna flytande gjødsel til grøne planter – reduser dosen i høve til produsentens tilråding, då for kraftig gjødsel lett brenner det unge vevet.
Når planta har utvikla fleire par vaksne blad og rotsystemet byrjar å fylle behalderen, er det tid til å skilje frøplantene. Flytt helst kvar einskild til si eiga lita potte med same lette substrat. Dei fyrste vekene etter ompotting er ein tilpassingsperiode der planta stimulerer røtene til vidare vekst i det nye rommet.
Gartnarar frå botaniske institusjonar tilrår å bruke eit kvalitetssubstrat med tilsetjing av kokosfiber eller vermikulitt. Desse materiala betrar luftsirkulasjonen og hindrar at jorda pakkar seg. Unge planter frå generativ formering reagerer meir følsamt på substratets kvalitet enn vaksne eksemplar.
Kva overraskingar gjev planter dyrka frå frø?
Den mest synlege skilnaden mellom klonar frå utløparar og frøplanter handlar om blada. Hos kjende stripete sortar kan nokre frøplanter miste dei lyse stripene heilt, medan andre viser berre fine eller uregelmessige mønster. Av og til dukkar det opp planter med litt smalare eller breiare blad, ulik skotlengd eller ein annan nyanse av grønt.
Denne effekten tyder at du på éi hylle kan ha fleire Chlorophytum comosum-planter med merkbart ulik karakter. Ei ser klassisk ut, ei anna minner om ein botanisk varietet, og ei tredje har eit subtilt, nesten marmorert mønster. For folk som ser på planter som ein hobby og ikkje berre som bakgrunnsdekorasjon, vert slike såte varianter til eigentlege skattar.
Samlararar av stueplanter frå planteskular i Nederland og Belgia har lenge nytta generativ formering nettopp på grunn av denne variasjonen. På spesialiserte børsar vert unike frøplanter frå Chlorophytum comosum betalt merkbart meir enn standardutløparar. For deg tyder det moglegheita til å eige verkeleg originale eksemplar som ingen andre har.
Praktiske råd til tolmodige heimedyrkarar
Det er bryet verdt å setje av ei separat skål eller behalder utelukkande til forsøk med frø frå Chlorophytum comosum. Det gjer det lettare å halde regelmessig kontroll med fuktigheit og temperatur. Det hjelper også å dekke behalderen med eit gjennomsiktig lok eller folie med hol, som opprettheld ein høgare luftfuktigheit rundt dei spirande frøa.
Når du har gjennomført nokre sårrundar, byrjar du å oppdage samanhengar mellom temperatur, substrattype eller plassering og det endelege resultatet. Det er nett her den verkelege gleda ved medvite å styre si yndlingsplante byrjar – i staden for tilfeldig avhengnad av hell. Har du lyst til å prøve å dyrke Chlorophytum comosum frå frø og oppdage kva overraskingar di eiga samling bringer?
