Eit enkelt triks som spreier seg raskt i hagemiljø
Frå britiske hagelag kjem det eit overraskande enkelt råd som no spreier seg vidt og breitt: legg ein koparmynt i fuglekummen din. Det kan bremse algebegroing og lokke fleire fuglar til hagen din.
Alle som nokon gong har sett fram ei skål med vatn til fuglane, kjenner att det same mønsteret. Dei første dagane er vatnet klart og reint, og fuglane strøymer til. Ei veke seinare liknar skåla meir på grønleg suppe, og fuglane vel pludsen ved garasjen framfor den omsorgsfullt tilrettelagde fuglekummen din.
Kvifor vert vatnet så raskt grønt og skittent?
Fleire faktorar spelar inn på same tid: sollys, stillestående vatn og ureining. Blad, frø og støv drysser ned i skåla, og ekskrement frå fuglane gjer det endå verre. På varme dagar vert vatnet raskt oppvarma, og algane får ideelle tilhøve for å formere seg.
Fuglevernsorganisasjonar har lenge åtvara om at skittent og uklart vatn i fuglekummar fremjar spreiing av infeksjonar mellom fuglar. Stillestående vatn er dessutan ei open invitasjon til mygglarvar. Ekspertar rår difor til å skifte vatn så ofte som råd er, særleg under varmebølgjer.
Koparmynten i fuglekummen – slik fungerer det
I hagegrupper sirkulerer eit enkelt råd: etter ei grundig reingjering av fuglekummen legg ein berre éin koparmynt ned i det friske vatnet. I engelskspråklege land nyttar folk gjerne ein penny til dette. I norsk samanheng kan ein mynt med koparbelagt overflate fungere på same vis.
Kopar har lenge vore kjent som eit materiale som hemmar veksten av algar og visse mikroorganismar. I fuglekummen skjer prosessen svært sakte – frå overflata på mynten vert det frigjort minimale mengder koparionar, som gjer det vanskelegare for algane å breie seg på veggane i skåla.
Ekspertar understrekar at effekten er ganske beskjeden. Det er på ingen måte eit mirakelprodukt som gjer at du kan gløyme reingjering heilt. Men det kan forlengje tida før vatnet byrjar sjå «ødela» ut og skremmer fuglane bort.
Biologar med fokus på økologi stadfester at koparionar faktisk hemmar fotosyntesen til algane ein smule, noko som bremsar danninga av det grøne laget. Mynten erstattar ikkje reingjering – men han kan gje vatnet litt lengre levetid.
Slik brukar du metoden trygt i hagen din
Myntestrikset gjev berre meining når det vert kombinert med jamleg stell av fuglekummen. Elles endar du berre opp med ei skiten skål med ein mynt i botnen. Ekspertar tilrår ein enkel rutine:
- Skift vatn kvar dag eller annakvar dag, helst om morgonen før varmen set inn
- Skrub botn og sider ein gong i veka med ei mjuk børste eller svamp
- Legg éin koparmynt i skåla etter kvar grundig reingjering – i store skåler maksimalt to
- Sjekk tilstanden på myntane jamleg – kraftig oksiderte myntar bør skiftast ut om lag kvar tredje månad
- Plasser fuglekummen i lett halvskugge, slik at vatnet ikkje vert overoppheta
- Sørgj for at fuglane har ein nærliggjande busk eller eit lite tre å flykte til dersom ei katt nærmar seg
- Unngå å plassere skåla tett på fuglematen – mat i vatnet aukar algebegroing
- Ver merksam på høgda – visse fugleartar føretrekkjer å drikke frå ei skål som er plassert høgare enn bakkenivå
Det er viktig ikkje å overdrive talet på myntar. Di mindre vatn det er i skåla, di lettare kan koparkonsentrasjonen verte for høg og skade dei minste fuglane. Éin mynt og ferskt vatn er langt betre enn ei heil handfull myntar og vatn som har stått stille ei heil veke.
Dette må du aldri tilsetje vatnet i fuglekummen
Folk som er vane med å stelle dammer eller symjebasseng, grip instinktivt etter kjende kjemiske middel. I ei fuglekum er det ein alvorleg feil. Følgjande høyrer ikkje heime i fuglekummen:
- Klortablettar berekna til symjebasseng
- Algicid til hagedelta
- Oppvaskmiddel og vanlege reingjøringsmiddel
- Flytande såpe eller produkt med parfymering
Til reingjering av skåla treng du ikkje anna enn varmt vatn og ei børste. Ved særleg hardnakka avleiringar kan du bruke litt eddik, men skåla må etterpå skylast grundig – helst fleire gonger med reint vatn.
Ornitologar åtvarar om at sjølv tilsynelatande ufarleg stoff kan forgifte små songfuglar. Ei meise eller ei bokfink veg om lag tjue gram – det som er ei ubetydelig mengde for eit menneske, kan vere ei dødeleg dose for dei.
Kvifor vasskvaliteten i fuglekummen er avgjerande
For fuglane er hagen ikkje berre ein matplass – han er òg baderom og drikkeplass i eitt. På varme dagar hentar dei mesteparten av det daglege vassbehovet sitt frå nettopp slike skåler. I skittent vatn oppstår infeksjonar lett, og kondisjonen til fuglane fell raskt. Hos dei minste artane går desse prosessane ekstra fort, ettersom dei har eit svært høgt stoffskifte.
Omsorga for fuglekummen er ekstra viktig i tørkeperiodar. Når naturlege vassamlingar tørkar ut, er hageskåla ofte den einaste vasskjelda i heile området. Sjølv enkle handlingar som hyppig påfylling av ferskt vatn og ein enkelt koparmynt kan reelt hjelpe fuglane med å overleve dei varmaste vekene.
Forskarar som har studert åtferda til fuglar i bymiljø, har funne at vasskvaliteten i fuglekummar har direkte innverknad på artsrikdomen blant dei besøkjande fuglane. Reint vatn lokkar ikkje berre vanlege meiser og spettar, men òg sjeldnare artar som stillits og grønfink.
Kva gjev eigentleg ein koparmynt i fuglekummen?
Effekten av koparmynten er best å sjå på som eit støttetiltak – ikkje som eit mirakelkur. Den som ikkje skiftar vatn i fuglekummen gjennom heile sommaren, reddar ikkje situasjonen med éin mynt. Skilnaden syner seg berre ved konsekvent vedlikehald:
- Vatnet vert seinare uklart mellom kvar utskifting
- Det dannar seg færre glatte algebelegg på sidene
- Lukta held seg mildare, noko som òg er ein fordel for menneske som oppheld seg i hagen
- Fuglane kjem hyppigare tilbake og oppheld seg lenger ved vassskåla
Det er ikkje nødvendig å leite etter spesielle myntar av reint kopar. Vanlege myntar med eit koparbelagt ytre lag, slik du finn dei i lomma eller sparebøssa, fungerer fint. Det viktige er berre at dei faktisk inneheld kopar i det ytste laget.
For mange hageeigarar er dette òg ein måte å kome i nærare kontakt med naturen rett utanfor døra. Jamleg reingjering av skåla, merksemd på kva fugleartar som vitjar hagen, og observasjon av korleis fuglane reagerer på endringar i plassering eller djupne – alt dette byggjer opp ei nær og svært konkret tilknyting til den levande naturen. Og dersom det heile kan startast i gang med éin einaste mynt frå lomma, er det vanskeleg å finne ein enklare grunn til å kome i gong.
