Stadig fleire lid av høgfeber og astmaanfall
Talet på menneske med høgfeber og astmatiske anfall aukar år for år. No presenterer forskarar ein overraskande innfallsvinkel: å bruke mikrobar til å dempe overfølsame lunger og endre sjølve måten dei reagerer på allergen.
Forskarar frå Pasteur-instituttet og Inserm har skildra ein mekanisme der lungenes kontakt med ufarlige fragment av virus og bakteriar hos forsøksdyr markant svekte påfølgjande allergiske reaksjonar – og det i mange veker, til og med månader. Dette opnar døra for ein heilt ny klasse terapiar som liknar meir på immuntrening enn på tradisjonell allergimedisin.
Ein fjerdedel av Europas befolkning råka
Astma og luftvegsallergiar råkar allereie omkring ein fjerdedel av befolkninga i Europa. Pollensesongane byrjar tidlegare og varer lenger for kvart år som går. Det pressar forskarane til å finne metodar som ikkje berre lindrar symptom, men som fundamentalt endrar lungenes reaksjonsmønster overfor allergen.
Tidlegare behandling har primært fokusert på å undertrykke betennelse med antihistaminar, kortikosteroider eller biologiske preparat retta mot spesifikke molekyl i immunsystemet. Den nye forskinga peikar i ei anna retning: i staden for å kjempe mot konsekvensane av allergi, skal sjølve lungevevet lærast opp til ikkje å overreagere.
Kvifor immunsystemet overreagerer på pollen
Astma og luftvegsallergiar er i botn og grunn ei feilvurdering frå immunsystemets side. I staden for roleg å ignorere pollen, støv eller dyrehår, oppfattar kroppen desse som ein reell trussel. Resultatet er betennelse, hovne slimhinner, piping i brystet og hoste.
Som ein av forskarane bak studiet forklarer det, gjer kroppen ein feil ved å reagere alt for valdsamt på noko som i seg sjølv ikkje er farleg. Immuncellene aktiverast unødvendig, frigjer histamin og andre stoff som fører til ubehagelige eller direkte farlege symptom.
Nettopp denne overdrivne alarmen er det forskarane ønskjer å endre. I staden for gjentatte gonger å dempe betennelsen med medisin, ville det vere langt meir effektivt å stille om sjølve vevets reaksjon på vanlege omgjevnadspåverknader.
Mikrobar som eit vernande skjold for lungene
Laget frå Pasteur-instituttet undersøkte kva som skjer i musekroppen når lungene kjem i kontakt med fragment av virus eller bakteriar – fragment som ikkje kan forårsake infeksjon, men som likevel stimulerer immunsystemet. Det er ikkje tale om levande sjukdomsframkallande mikroorganismar, men heller om spesifikke treningsverktøy for immunforsvaret.
Forskarane observerte at eksponering av lungene for slike mikrobfragment utløyste eit såkalla type 1-respons – den same reaksjonen kroppen normalt aktiverer under kamp mot ein viral eller bakteriell infeksjon. Og denne reaksjonen verna overraskande nok dyra mot kraftig allergi.
Når musene pusta inn både allergen og ei blanding av mikrobar samstundes, utvikla dei ikkje det klassiske allergibildetet. Lungene deira forblei verna i minst seks veker. Utan dette vernet verka det første møtet med eit allergen som ei programmering av åndedrettsorgana til overfølsemd – og påfølgjande eksponeringer utløyste stadig valdsommare reaksjonar.
Forskarane samanliknar denne prosessen med ei roleg innstilling av åndedrettsorganas reaksjonsmønster. Lungene lærer at ytre påverknader varierer, men at ikkje alle krev alarmberedskap. Denne tilnærminga minner om den kjende hygienehypotesen – jo fattigare kontakt med mikroorganismar i barndommen, desto høgare allergiriski – men viser for første gong ein konkret mekanisme på vevsnivå.
Vern sjølv utan kontakt med allergenet
Endå meir merknadsverdige var resultata då forskarane brukte eksponering for mikrobfragment åleine, heilt utan allergen. Slik lungetrening før sesongen verna musene i meir enn tre månader mot påfølgjande forsøk på å utløyse allergi.
Denne forma for intervensjon opnar for førebyggjande behandling allereie før bjørk-, gras- eller ambrosiesesongen tek til. Teoretisk sett kunne ein person motta ein inhalert dose av trygge mikrobielle fragment tidleg om våren og vere verna heile sommaren.
Forskarane fann i forsøka at den vernande effekten held seg, sjølv etter at alle dei vanlege immuncellene som kom til lungene ved kontakten med mikrobane, for lenge sidan er blitt skifta ut. Dette tyder på at hukommelsen for vernet ikkje er lagra i sirkulerande lymfocyttar, men direkte i sjølve vevet.
Fibroblaster – undervurderte celler i sentrum av merksemda
Den største overraskinga i denne forskinga handla om kva celler som faktisk er ansvarlege for den vernande effekten. Tidlegare har dei fleste terapiar fokusert på klassiske immunelement som lymfocyttar eller mastceller. Her spelte fibroblaster hovudrolla – celler som dannar lungenes indre stillasar og er ansvarlege for struktur og heling.
Her er dei viktigaste funna om fibroblastanes rolle:
- Fibroblaster dannar det støttande vevet i organet og deltek i ardanning og regulering av betennelse
- Immunceller er mobile – dei kjem til lungene under infeksjon og forlét dei att etterpå
- Lungene som vev bevarer ein langsiktig hukommelse, fordi strukturelle celler vert verande på plass i årevis
- Under kontakten med mikrobfragment vart genet Ccl11 blokkert i fibroblastane
- Dette genet er ansvarleg for produksjonen av eit molekyl som trekkjer til seg celler i lungene som forsterkar den allergiske reaksjonen
- Når genet er stilna, kan heile den kaskaden som fører til eit allergianfall ikkje utfalde seg
- Forskarane skildrar denne endringa som ein epigenetisk modifikasjon som ikkje øydelegg sjølve genet, men permanent endrar måten det fungerer på
- Ein slik omstilling kan halde seg i månader
Frå eit vitskapleg synspunkt er dette eit sterkt argument for ikkje utelukkande å sjå på allergi som ein feil hos sirkulerande immunceller, men òg som eit fenomen koda direkte i lungevevet.
Ein mikrobiologisk vaksine mot allergi
Den skildra mekanismen – ein varig hukommelse innebygd i lungenes struktur – oppmodar særleg forskarane til å tenkje i førebygging. I staden for å sløkkje eit allereie utbrote allergianfall, kunne ein på førehand førebu veva slik at dei ikkje overreagerer på pollen eller støv.
Ein kan sjå for seg eit preparat som liknar ein inhalasjonsvaksine sett saman av trygge fragment frå fleire typar mikroorganismar. Eit slikt middel gjeve før pollensesongen ville i lange veker kunne endre lungenes reaksjonsinnstilling. Forskarane snakkar direkte om potensialet i profylaktiske intervensjonar – altså tiltak som vert brukte før allergi utviklar seg eller festar seg permanent i vevet.
Vegen til slike scenarium er framleis lang, sidan dei noverande resultata utelukkande kjem frå forsøk på mus. Neste steg er å stadfeste tryggleik og effektivitet hos menneske. Det vil vere nødvendig å fastslå kva samansetjing av den mikrobiologiske cocktailen som fungerer best, i kva dose, kor hyppig eksponeringa skal gjentak ast, og kva pasientgrupper som ville ha størst nytte.
Dersom ein tilsvarande mekanisme let seg stadfeste hos menneske, vil det endre måten ein tenkjer på respiratoriske allergiar. I staden for passivt å vente på sesongen og endå ein serie symptomlindrande legemiddel, vil ein kunne snakke om aktiv førebuing av lungene i god tid.
Kva kan astmatikarar og høgfeberpasientar oppnå
Dei personane som potensielt ville ha mest nytte, er dei med alvorleg, tilbakevendande astma der standardbehandling berre gjev delvis lindring. Barn frå familiar med allergisk belastning kunne dra nytte av tidleg førebygging, før det fulle sjukdomsbildetet utviklar seg.
Pasientar som yrkesmessig vert utsette for støvpartiklar og andre irriterande stoff i lufta, ville òg kunne oppnå vern. Det same gjeld bebuarar i store byar med høg luftforureining, som ofte forverrar allergisymptom.
I praksis kunne den nye strategien òg redusere dei samfunnsmessige kostnadene ved allergi. Færre astmaforvеrringar, færre sjukehusbesøk, færre sjukedagar frå arbeid eller skule. Dette er særleg viktig i land der delen av allergikarar framleis stig og belasrar helsesystemet.
Forskinga frå Pasteur-instituttet tyder ikkje at ein aktivt bør oppsøkje infeksjonar eller bagatellisere hygiene. Ho peiker heller på at fullstendig sterile livsvilkår heller ikkje gagnar immunsystemet, særleg ikkje i tidleg barndom. Fornuftig kontakt med naturlege omgjevnader, eit variert kosthald rikt på fiber og stell av tarmmikrobiotaen – alt dette påverkar måten kroppen vurderer impulsar frå omverda.
Framtidas allergibehandling kan sjå heilt annleis ut
Når dei første forsøka med terapiar baserte på mikrobfragment byrjar å dukke opp, vil ein faktabasert tilnærming vere avgjerande. Nøye kliniske testar, transparente tryggingsstudiar og klare kriterium for kven og når eit slikt preparat skal gjevast. Perspektivet om å omprogrammere lungene verkar freistande, men einkvar manipulasjon med immunresponset krev stor varsemd.
For menneske som lever med allergi, er den mest verdifulle informasjonen at vitskapen gradvis beveger seg bort frå utelukkande å dempe symptom, og søkjer måtar å endre sjølve kjelda til problemet. Dersom denne forskingslinja utviklar seg, kan framtidige generasjonar oppleve våren som ei tid for turar i naturen, framfor ein sesong med lommetørkle og inhalatorar.
