Kvinner heng framleis etter trass i framsteg i hjartebehandlinga
Sjølv om behandlinga av hjartsjukdom har betra seg monaleg, er overlevinga etter hjarteinfarkt framleis dårlegare for kvinner enn for menn. Ekspertar peiker på at både biologiske skilnader og vanskeleg tolkbare symptom kan spele ei avgjerande rolle.
Her går vi gjennom dei viktigaste spørsmåla knytt til hjarteinfarkt — og kva du kan gjere for å minske risikoen din.
Slik oppstår eit hjarteinfarkt
Eit hjarteinfarkt skjer vanlegvis når ein blodpropp tettar til ein av hjartets kransarterier. Når blodstraumen vert stengd ute, får hjartemuskelen for lite oksygen, og vev kan ta varig skade.
Ifølgje Kristina Sparreljung, generalsekretær i Hjärt-Lungfonden, kan langvarig oksygenmangel svekke hjartets pumpeevne og føre til vedvarande problem.
Risikofaktorar og symptom du bør kjenne til
Fleire faktorar aukar risikoen for hjarteinfarkt monaleg. Dei viktigaste er høg alder, arveleg disposisjon, forhøgde blodfeitt, diabetes, røyking, fysisk inaktivitet og usunt kosthald. Langvarig stress kan òg påverke risikoen negativt.
Det mest klassiske symptomet er ein kraftig smerte midt i brystet som varer i minst 15 minutt. Smerta kan spreie seg til arm, kjeve, hals, rygg eller mage, og ho kan følgjast av kvalme, svimmelheit og sterk angst.
Sparreljung understrekar at såkalla stille infarktar — der smerta manglar eller er lite tydeleg — førekjem oftare hjå kvinner, eldre og pasientar med andre sjukdommar. Det gjer dei særleg vanskelege å oppdage i tide.
Behandlingsalternativa
Behandlinga har som mål å raskt gjenopprette blodstraumen. I dei fleste tilfelle vert ballongutviding, òg kalla PCI, nytta. I nokre situasjonar vert det gjeve blodproppoppløysande medisin, eller ein gjennomfører ein bypassoperasjon.
Kvinner vert hardare råka på lang sikt
Etter eit hjarteinfarkt er det risiko for hjartesvikt dersom store delar av hjartemuskelen har teke skade. Arrvev kan dannast, noko som svekker hjartets funksjon ytterlegare.
For å minske risikoen for nye hjartehendelsar får pasientar vanlegvis medisin som senker blodfeitt og blodtrykk, og som motverkar blodproppar. Trening og livsstilsendringar er òg ein sentral del av rehabiliteringa.
Kvinner mister fleire leveår
Ifølgje ei undersøking frå Karolinska institutet mister ei kvinne som vert råka av hjarteinfarkt som 50-åring, i gjennomsnitt 7,5 år av den forventa levetida si. For menn i same alder er det tilsvarande talet omlag fire år.
Ein del av forklaringa kan vere at kvinner sine hjarte generelt er mindre og har smalare blodkar, noko som kan gjere både diagnose og behandling meir komplisert. Kvinner oppsøkjer òg oftare lege seinare i sjukdomsforløpet og opplever hyppigare diffuse symptom.
Søk hjelp med det same
Ekspertar legg difor stor vekt på at det er viktig å ta åtvarselssignal på alvor og søkje akutt hjelp ved mistanke om hjarteinfarkt. Tidleg behandling kan vere avgjerande for både overleving og livskvalitet — og det gjeld i særleg grad for kvinner.
