Spanske forskarar har avdekt strukturelle endringar i psykopatar sine hjernar
Spanske vitskapsmenn har identifisert konkrete strukturelle endringar i hjernen hos menneske med sterke psykopatiske trekk. Ei tynnare hjernebork i bestemte område kan forklara mangelen på empati og den svake impulskontollen som kjenneteiknar desse individa.
Ei undersøking gjennomført på menn dømde for partnarvald syner at skilnadene i hjerneborkens tjukkleik kan liggja til grunn for hensynsløyse, kald kalkule og eksplosiv impulsivitet.
Psykopatiske trekk og deira nevrologiske grunnlag
Psykopatiske trekk er ein veldokumentert risikofaktor for aggresjon, medrekna vald mot ein partnar. Stadig fleire forskarteam undersøker ikkje berre dei psykologiske aspekta, men også dei nevrologiske røtene til denne personlegdomsforstyringa.
Å verta utsett for vald i barndomen, kaotisk oppseding eller kjenslemessig forsømming aukar risikoen for å utvikla psykopatiske trekk. Det spanske nevrologiteamet leidd av Ángel Romero-Martínez analyserte meir enn tjue tidlegare studiar og fann eit tilbakevendande mønster: ved psykopati opptrer det hyppig endringar i tre sentrale hjerneområde – i panne-, isse- og tinninglappen.
Forskarane understrekar at ein kombinasjon av psykologiske testar og nevroavbildingsmetodar kan bidra til å skapa langt meir presise risikoprofilar for vald.
Slik gjekk undersøkinga av dømde valdsforbrytarar føre seg
Totalt 125 menn deltok i prosjektet. Gruppa besto av 67 personar dømde for partnarvald og 58 menn utan historikk med valdeleg åtferd, som fungerte som kontrollgruppe.
Kvar deltakar gjennomgjekk ei vurdering på om lag 45 minutt ved hjelp av PCL-R-testen, som vert rekna som gullstandarden for måling av psykopatiske trekk. Spørjeskjemaet avdekkjer fleire sentrale kjenneteikn:
- Mangel på samvitskvalar
- Tendens til løgn og manipulasjon
- Risikovilje og impulsivitet
- Overflatisk personlegdom
- Kjenslekaldt reaksjonsmønster
- Manglande evne til å ta ansvar for eiga åtferd
For å sikra at resultata var pålitelege, tok teamet statistisk omsyn til alder, utdanning og bruk av psykoaktive stoff. Deretter gjennomgjekk mennene ein MR-skanning, og eit spesialisert program målte hjerneborkens tjukkleik i utvalde område. Legane fokuserte særleg på panne-, isse- og tinninglappen, der evna til empati vert danna og impulskontroll regulert.
Forskarane frå Universitetet i Valencia nytta ei avansert morfometrisk analyse som kan oppdaga millimeterstorleik-skilnader i gråstoffets struktur. Denne metoden gjer det mogleg å kartleggja presist dei områda der hjerneborken avvik frå normalpopulasjonen.
Tynnare hjernebork heng saman med sterkare antisosiale tendensar
Dataanalysen gav eit svært tydeleg bilete. Hos menn med tynnare hjernebork i panne-, tinning- og isseområda forekom antisosiale tendensar og problem med åtferdskontroll hyppigare.
Denne samanhengen heldt seg uavhengig av om vedkommande faktisk hadde gjort ei valdshandling. Det tyder på at sjølve hjernens struktur kan auka tilbøyelegheita til ein bestemt funksjonsmåte, sjølv om det ikkje alltid gjer seg utslag i kriminell åtferd.
Panne-, tinning- og isseborken samarbeider om handsaming av sanseinntrykk, planlegging av handlingar og føreseiing av konsekvensar, forståing av sosiale situasjonar og andre sine intensjonar, samt demping av uønskte impulsar. Når borken i desse områda er tynnare, kan hjernen ha vanskelegare for å rekna ut konsekvensane av åtferd og reagerer svakare på teikn på at andre lid.
Forskarane koplar dette til det velkjende biletet av psykopatisk funksjonsmåte: stor risikovilje, fråvær av frykt for straff, fokus på eigne interesser og vanskar med ekte innleving i andre sine kjensler. Personar med desse trekka oppnår ofte suksess i konkurranseprega miljø som investeringsbank eller toppleiing.
Venstre og høgre hjernehalvdel fungerer ulikt
Det spanske teamet undersøkte kva som skjer separat i kvar av hjernens halvdelar. Resultata peiker på ulike spesialiseringar av problema.
I den venstre hjernehalvdelen ser tynnare gråstoff ut til å hengja saman med dårlegare avgjerdstaking og større impulsivitet. Ein slik person strekk seg raskare etter kortsiktige gevinstar og tek mindre omsyn til langsiktige konsekvensar. Nevrologar frå sjukehuset Clínic i Barcelona har registrert at pasientar med skadd venstre pannelapp har tendens til å ignorera åtvaringar.
I den høgre hjernehalvdelen var strukturelle skilnader oftare knytte til kjenslemessige forstyrringar og svakare empati. Denne halvdelen er sterkare involvert i avlesing av andletsuttrykk, stemmetone og andre si stemning. Når borken der er tynnare, kan heile dette sosiale radarsystemet fungera mindre presist.
Psykiatrar frå Karolinska Institutet i Stockholm har stadfesta at skadar på høgre hjernehalvdel markant reduserer evna til å kjenna att frykt eller sorg i andre sine andlet. Hos psykopatiske individ eksisterer dette underskotet sjølv utan synleg strukturell skade, men ei tynnare bork antydar ein liknande mekanisme.
Insula – hjernens skjulte kjenslemessige radar
Ei særleg rolle spelar også insula – eit borkområde som ligg djupare inne, mindre kjent for ålmenta enn den berømte pannelappen, men svært følsamt i høve til det sosiale livet. Forskarane registrerte at mindre insulasjukkleik korrelerer med vanskar med å setja seg inn i ein annan persons perspektiv.
Ein person med nedsett insulafunksjon kan teknisk sett forstå at nokon har det vondt, men opplever det ikkje som ein røynleg erfaring som røyrer vedkommande. Insula bidrar til oppfatninga av eigne kjensler, men òg til det som vert kalla affektiv empati – evna til å kjenna med andre.
Når dette området fungerer dårlegare, vert andre sin smerte lettare til berre ein informasjon snarare enn ei oppleving som naturleg hindrar ein i å skada andre. Nevrovitskapsfolk frå Universitetet i Oxford har funne at insulaaktiviteten hos psykopatar fell markant ved synet av lidande menneske.
I tillegg til insula spelar den anteriore cingulate cortex òg ei viktig rolle, sidan ho koplar saman kjenslemessig og kognitiv handsaming. Hos psykopatiske individ er dette området likeins strukturelt endra og syner lågare metabolsk aktivitet under moralsk avgjerdstaking.
Kva strukturelle hjerneendringar fortel oss om framtidas terapi
Arbeidet til det spanske teamet tyder ikkje at ei tynnare hjernebork dømmer nokon til å bli ein valdsforbrytrar. Det syner heller at ein del menneske startar med ei annleis hjernekopling som lettar kald kalkule og gjer spontan medfølelse og impulsdemping vanskelegare.
Frå eit praktisk synspunkt har dette fleire konsekvensar for psykiatri, rettsvesen og terapi. Rettspsykiatriske ekspertar kunne nytta nevroavbildingsmetodar som eit tilleggsverktøy i vurderinga av valdsrisiko. Resosialiseringsprogram kunne fokusera sterkare på trening i kjenslegjenkjenning og impulskontroll. Forsking på medisin eller hjernestimuleringsmetodar kunne rettast mot spesifikke borkområde i staden for å verka i blinde.
Det reiser seg òg eit etisk spørsmål: korleis forheld ein seg til menneske der biologien støttar opp om psykopatiske trekk? Eit slikt bilete kan føra til at ein gjev opp tanken om reint vondt forsett, til fordel for eit meir samansett syn der karakter, livserfaringar og hjernens struktur til saman utgjer éin heilskap.
Det er verdt å hugsa at psykopatiske trekk opptrer med varierande styrke. I befolkninga finst det personar som skårar høgt på testar som PCL-R, men som fungerer fullt lovlydige utan fysisk vald. Ein del av dei kan nytta sin kalde kalkule i næringslivet, politikken eller forhandlingar utan å bryta lova. Kjennskap til det nevrologiske grunnlaget for slike trekk hjelper oss til betre å forstå både ekstreme valdssaker og meir kvardagslege situasjonar der nokon oppfører seg overraskande ufølsamt.
