Gode nyheiter til hageeigaren: staudar som blomstrar i månadsvis
Det finst faktisk staudar som held seg i blomst gjennom heile sesongen. Plant dei éin gong på rett stad, og du kan deretter berre nyte synet av fargar og eit mylder av bier og sommarfuglar.
Fleire og fleire gartnerar søkjer plantar som ikkje krev årviss fornying, men som likevel sikrar ein langvarig og fargerik effekt. Langtidsblomstrande staudar oppfyller nettopp desse krava – i motsetning til einårige petuniaer eller pelargonium kjem dei kvart år tilbake frå same stad og krev langt mindre arbeid.
Ein gjennomtenkt kombinasjon av langtidsblomstrande staudar kan halde eit fargerikt bed i gang frå juni heilt til dei første frostgradane – utan at du treng å plante dei på nytt kvart år. Hemmeligheten ligg i å kombinere artar med ulik blomstringstid, høgd og farge. Når éin plante tek ein kort pause, er naboplanten nettopp på veg mot sitt blomsterflor.
Ekspertar innan hagearkitektur rår til å kombinere minst tre ulike artar med overlappande blomstringsperiodar. På den måten sikrar du eit nesten uavbrote fargeshow gjennom det meste av vekstsesongen.
Kva kjenneteiknar staudar med uavbroten blomstring
Langtidsblomstrande staudar – på tysk kalla Dauerblüher – er plantar som jamleg dannar nye knopper i mange veker, somtid heilt fram til vinteren. I staden for éi kort blomstringsbølgje byr dei på ei gradvis utfolding av nye blomar.
Samanlikna med klassiske einårige blomar krev dei minimal stell. Dei kjem kvart år tilbake frå det same rotsystemet, som styrkjest år for år. Det tyder at ei investering i kvalitetsstiklingar betaler seg tilbake i løpet av få sesongar.
Eit avgjerande element for suksess er riktig val av vekseplass. Dei fleste langtidsblomstrande artar føretrekkjer solrike plasseringar med gjennomtrengeleg underlag. Tung, vassjuk jord fører ofte til rotròte og forkortar levetida til plantane.
Coreopsis grandiflora – det gule solskinnet i bedet
Coreopsis grandiflora er ein av dei mest pålitelege staudane til sommarbedet. Sorten Early Sunrise byrjar å blomstre i juni og kan halde seg i blomst heilt til november, dersom du jamleg fjernar avblomstra blomar.
Planten når ei høgd på om lag 45 centimeter. Dei intenst gule, lett frynsa kronblada gjev flott effekt både i bedet og i vasen. Han passar framifrå i landlege hagar, naturlege komposisjonar og moderne arrangement med prydgras.
Blomstringstida strekkjer seg frå juni til november. Han krev full sol og ei relativt næringsrik, fuktig og humushaldig jord. Coreopsis grandiflora toler kortare tørkeperiodar, men jamleg vatning forlengar blomstringstida.
Gaura lindheimeri – luftige skyer av kvite blomar
Gaura lindheimeri, som ofte vert omtalt som præriestearinlys, er ei plante med ei bemerkelsesverdig lett og luftig vekst. Lange, tynne stenglar avslutta med lause aks av kvite eller svakt lyserøde blomar dukkar opp frå juli heilt fram til oktober.
Han trivst best på ein varm, skjerma stad. Han elskar sol, gjennomtrengeleg sandjord og relativt beskjeden gjødsling. For næringsrik jord medfører at planten knekk saman og mister sin lette karakter. Præriestearinlyset ser vakrast ut planta i grupper, der det dannar eit rørleg, vindbølgjande slør av små blomar.
Planten kjem frå Texas og Louisiana og toler difor høge temperaturar og tørke. Gartnerar set pris på evna hans til å blomstre med minimalt stell. Gaura lindheimeri høver òg godt i krukker på terrassen, der dei hengjande stenglane skapar ein interessant effekt.
Agastache – den aromatiske stjernen med rørforma blomar
Agastache, her heime ofte kalla fjellmynte eller anisyssop, foreiningar eigenskapane frå ein prydstaudar og ei urt. Sorten Linda dannar smale lilla aks sett på mørkerøde begerblad, som er synlege frå juli til oktober.
Blada duftar intenst – avhengig av sorten kan du fange tonar av anis, mynte og til tider lakris. Planten høyrer til leppeblomstfamilien og er ein sann magnet for bier og sommarfuglar. Han treng berre ei solrik plassering og tørr, sandjord, og klarar seg fint i varme og kortare tørkeperiodar.
Hageekspertar rår til Agastache i stepp- eller middelhavsinspirera bed. Han kombinerer perfekt med lavendel, salvie og prydgras som til dømes fjørgras eller rugegras. Planten når ei høgd på 60 til 90 centimeter.
Achillea ptarmica Schneeball og andre kvite blomar til bedet
Achillea ptarmica Schneeball er ein interessant sort av ryllik med fylte, kulerunde kvite blomar. Dei opptrer frå juni til september og skapar markante lyse flekkar mellom dei andre staudane.
Denne staudaren trivst godt framfor høgare buskar, der dei kvite blomane lyser opp ein mørkare bakgrunn. Han er robust og påliteleg og krev berre tilstrekkeleg fuktig jord. Achillea ptarmica Schneeball veks opp til om lag 60 centimeter og breier seg sakte via underjordiske utløparar.
Den kvite blomsterfarga fungerer som eit nøytralt element i fargerike komposisjonar. Du kan kombinere han med alle nyansar – frå lilla til gule og oransje tonar. Planten høver òg framifrå som snittblome til vasen.
Centranthus ruber – den lyserøde klassikaren til tørre plasseringar
Centranthus ruber er ein staudar som mange gartnerar oppfattar som ein trufast, om enn til tider litt ekspansiv følgjesvein. Frå juni til september blomstrar han i nyansar av lys raud og lyserød og dannar tette, buskete toppar som er synlege på lang avstand.
Planten trivst godt på relativt tørre stenbed, men klarar seg òg i vanleg hagejord. Det viktigaste er at han får rikeleg med sol. Ein interessant bonus er evna hans til å kolonisere sprekker i murar, skråningar og fugene i fliselegging.
- Centranthus ruber veks til ei høgd på 60 til 80 centimeter
- Blomstrar frå juni til september
- Toler ekstrem tørke og næringsfattig jord
- Eigna til steingardar og muresprekker
- Trekkjer til seg dagsommarfuglar og humler
- Etter klipping av avblomstra stenglar dannar han ofte ei ny blomstringsbølgje
- Spreier seg sjølv ved frøsåing i heile hagen
- Det finst òg kvite sortar til lysare komposisjonar
Vil du unngå at Centranthus ruber sår seg ut over heile hagen, kan du klippe ein del av stenglane tilbake straks etter avblomstring – planten vil ofte løne deg med endå ei blomstringsbølgje.
Meconopsis cambrica og andre mindre kjende artar
Meconopsis cambrica, her heime kjend som walisisk valmue eller kambrisk valmue, dannar fine gule blomar frå juni til september. Han veks til om lag 30 centimeter og føretrekkjer halvskugge. Han høver ideelt under tre, i naturhagar og på stader der sola berre skin ein del av dagen.
Det mest fasinerande med denne planten er at han gjerne sår seg sjølv. Etter eit par sesongar kan han danne heile flater med lette valmueblomar utan nemneverdig inngrep frå di side. Meconopsis cambrica stammar frå fjellområde i Wales og toler fuktigare tilhøve enn middelhavsartane.
Blant andre langtidsblomstrande staudar finn vi òg Sedum spurium, som blomstrar frå august til oktober. Han dannar tette, puteforma tuer med lyserøde eller kvite blomar. Sedum-artane er veleigna til tørre parti og steingardar, der andre plantar lid under vassmangl.
Slik set du saman langtidsblomstrande staudar i eitt bed
Den beste effekten oppnår du ved å kombinere plantar med ulik høgd og farge. Eit lågt lag som Meconopsis cambrica eller Coreopsis grandiflora utgjer forgrunnen. Litt høgare plasserer du Gaura lindheimeri og Agastache, medan dei kvite kulene frå Achillea ptarmica Schneeball brukast som opplysande aksentar.
Det løner seg å følgje det enkle prinsippet om høgdefordeling. Plant plantar opp til 40–50 centimeters høgd fremst i bedet. Midten fyllast med staudar på 60 til 80 centimeter. Bakarst reserverer du plassen til dei høgste artane eller buskar som bakgrunn.
Vel blomar slik at det i kvart lag skjer noko frå juni og fram til hausten. På den måten får du sjølv frå eit mindre bed ein effekt av nesten uavbroten blomstring. Hagedesignekspertar rår til å arbeide med tre fargetonar pluss kvitt som nøytralt element.
Praktiske triks for å forlengje blomstringstida
Langtidsblomstrande staudar klarar mykje sjølve, men nokre få enkle tiltak kan forlengje showet med fleire veker. Fjern jamleg avblomstra blomar – i staden for å danne frø vil planten produsere nye knopper.
Vat sjeldnare, men til gjengjeld grundig. Djup vatning styrkjer røtene, og planten kan deretter betre motstå tørke. Ikkje overdrev med gjødsling – altfor kraftig bladmasse tyder ofte færre blomar. Del og forny tuer kvart par år, særleg på Achillea-artane og Coreopsis grandiflora.
Før du kjøper noko, er det verd å sjå på hagen din realistisk. Har du ein tørr, solrik stad med lett jord, er Agastache, Gaura lindheimeri eller Centranthus ruber dei opplagte vala. I skuggefulle krokar klarar Meconopsis cambrica og visse Achillea-sortar seg betre.
Eit langtidsblomstrande bed utan krevjande vedlikehald
Langtidsblomstrande staudar er den komfortable løysinga for dei som ikkje ønskjer å tilbringe kvar helg med vatningskanna og spaden. Eit bed som er fornuftig utvalt og planta éin gong, løner deg med månaders fargar – og du kan fokusere på det hagen eigentleg er til for: avslapping, kosegrilling eller morgonkaffe med ein bakgrunn av blomar som ikkje vil slutte.
Plantar som Coreopsis grandiflora, Gaura lindheimeri, Agastache og Centranthus ruber høyrer til dei mest pålitelege artane i mellomeuropeisk klima. Dei toler tørke, treng ingen særleg gjødsling, og dei fleste av dei overlever vinteren utan vern. Set saman di eiga blanding ut frå dine fargeprefuransar og hagaens tilhøve – resultatet vil glede deg allereie i den første sesongen.
