Ein mann, eit parkeringsdekk og fem år utan eit verkeleg heim
Roger søv på framsetet i bilen sin, kilt inn mellom inngangen til supermarknaden Carrefour og ei påkøyrselsrampe. Alt han eig får plass i bagasjerommet. Den eine draumen hans er ein liten campingvogn – eitt einaste stad der han endeleg kunne strekke ut beina.
Historia om den tidlegare tilsette hos flyselskapet Air France viser kor skjør tilværet kan bli i alderdommen. Etter å ha mista leigebustaden sin og hamna i ein familiekonflikt om arv, enda Roger på gata. Den beskjedne pensjonen hans gjer det umogeleg å betale husleige i området rundt Paris, og difor har han skapt seg eit improvisert heim på parkeringsplassen ved eit kjøpesenter i Thiais.
Frå hage og hus til livet bak rattet
Det meste av arbeidslivet sitt tilbrakte Roger hos Air France. Etter pensjonering leigde han eit lite hus med hage i regionen Loiret. Ei månadsleg husleige på 480 euro slukte ein stor del av inntekta hans, men det gjekk an å handtere. Han hadde sin daglege rytme, dyrka grønsaker og kjende naboane sine. Livet var enkelt, men ordna.
Alt endra seg då eigaren bestemte seg for å selje eigedomen. Roger hadde korkje pengar til å kjøpe, eller ein pensjon som kunne bere eit bustadlån. Han valde å flytte til leilegheita åt mora i forstaden L’Haÿ-les-Roses nær Paris. Det var trangt, men det var tak over hovudet.
Den relative roen varte ikkje lenge. Då mora døydde, kom skifteretten inn i biletet – og med han ein bitter arvestrid. I staden for familieleg støtte fekk Roger ei oppseiing av leigeavtalen. Slik hamna den eldre mannen på gata utan reelle alternativ og med sterkt avgrensa økonomi.
Ingen sparing tydde at ei ny leilegheit i Paris-området var uoppnåeleg. Husleigene hadde stige så mykje at korkje kommunal hjelp eller eigne søk førte nokon stad. På eit tidspunkt slutta han rett og slett å sjå på annonsar.
Slik ser kvardagen på ein parkeringsplass ut
Roger valde parkeringsplassen ved kjøpesenteret i Thiais som sin faste «adresse». Han har kjent staden sidan 1970-talet, då det nettopp var under oppbygging. Det støypte betongarealet med bommar er nesten like kjent for han som ein barndomsgard ein gong var det. Folk passerer forbi i hundrevis kvar dag – nokre på veg til Carrefour, andre til sjølvbetjeningsrestauranten Flunch. Han er der heile tida.
Som han sjølv fortel, kjenner han seg relativt trygg her. Vaktpersonalet kjenner han. Dei tilsette i butikkane og restaurantane veit kven den eldre herren i den slitne bilen er. Han unngår konfliktar, drikk ikkje og lagar ikkje scener. Strategien er å forsvinne i mengda – men likevel vere synleg nok til at ingen prøver å jage han bort.
- Daglegvarer vert kjøpt i supermarknaden inne i senteret
- Ferdigretter vert varma opp på sjølvbetjeningsrestauranten Flunch
- Hygiene vert teken hand om via dei offentlege toaletta
- Dagane vert tilbrakte vekselvis i bilen og i kjøpegalleriet
- Vaktpersonalet kjenner han og tolererer at han er der
- Ikkje-konfronterande åtferd sikrar han ro
- Om vinteren søkjer han ly i dei oppvarma lokala i senteret
- Gratis parkering skånar den vesle pensjonen hans
Det som for andre er eit raskt stopp for å handle, har for Roger vorte ein permanent bustad. Og det har vart i fem år.
Røyndomen om å bu i ein bil utan varme og privatliv
Bilen til Roger er ikkje ein campingvogn – det er ein heilt vanleg personbil. Ingen seng, ingen dusj, ingen kjøkkenfasilitetar. Seta fungerer som madrass, og bagasjerommet er garderobe og arkiv i eitt. Den eldre mannen innrømmer at «ingenting fungerer lenger»: motoren lyder framleis, men radioen er stille og varmeapparatet verkar ikkje. Dei siste dagane har bilen stått heilt stille – ute av stand til å røre seg ein einaste meter.
I eit slikt «heim» er normal søvn nesten umogeleg. Roger søv halvt sitjande med bøygde kne. Han kan korkje strekke seg ut eller snu seg bekvemt. Over tid har det oppstått helsemessige følgjer. Det eine beinet er kraftig hovent med raud og stram hud. Legane kan ikkje peike på éin enkelt årsak, men dei er ikkje i tvil om at levekåra hans bidreg til den forverra tilstanden.
Langvarig søvn i ein bil er ikkje berre ubehag. Det er konkrete leddsmerte, dårleg blodomlaup og risiko for alvorlege komplikasjonar. Forskarar som arbeider med heimløyse, påpeikar at mangel på søvn av god kvalitet markant reduserer gjennomsnittleg levealder hos menneske utan stabil bustad.
Om sommaren vert bilkabinen til ein omn – termometeret kan vise heilt opp til 50 grader. Pusten vert tung og søvn er nesten umogeleg. Om vinteren er det motsett: stive fingrar, ande som damp og klede som aldri tørkar. Fråvær av varme gjer kvar kjøleg kveld til ei prøving.
Når draumen har krympa til storleiken på ein campingvogn
I samtalar spøker Roger ofte om at berre ein lotterigevinst kunne snu lagnad hans. Overraskande nok er det det han skildrar som sitt første kjøp. Ikkje luksus eller eksotiske reiser. Han vil berre ha ein ordentleg bubilar – eit lite hus på hjul der han kan liggje flatt, søve i ei verkeleg seng og ha nokre skap til tinga sine.
For dei fleste symboliserer ein campingvogn ferie og fridom. For han er det ein fullverdig bustad – med eige komfyr, varme og bad. Den slags heim krev ingen leigeavtale, innskot eller kredittvurdering. Berre ein parkeringsplass, gjerne litt rolegare enn den under kjøpesenteret.
Dei siste vekene har han òg vorte råka av ein virusssjukdom. Appetitten forsvann, og det vart vanskeleg å ete normalt. Når ein lever av ein låg pensjon og kvart måltid er ein utgift, er fleire dagar utan skikkeleg mat ikkje berre eit helsespørsmål – det er òg eit økonomisk problem. Hjelp kom frå eit lag frå Raudt Kross. Legen som undersøkte han, fastslo degenerative augneforandringar typiske for aldersgruppa – den såkalla tørre forma for makuladegenerasjon. Det er endå eit element i det biletet som viser kor skjør sjølvstende hans har vorte.
Kva historia til Roger avslører om røyndomen i alderdommen
Situasjonen til den 75 år gamle pensjonisten blottlegg fleire fenomen som elles berre vert diskuterte i abstrakte vendingar. For det første: problemet med bustader som folk med låg pensjon faktisk har råd til. Sjølv med offentlege ytingar er det sjeldan mogeleg å betale husleige i ein større by. For det andre: kor skjøre familierelasjonar er, noko som for mange eldre er det einaste som avgjer om dei har ein stad å bu.
For ein del pensjonistar er bilen den siste barrieren før livet på fortauet. Utanfrå liknar det ei mellombels løysing, men i praksis kan «mellombels» vare i årevis. For kvart år som går, vert det vanskelegare å bryte ut av sirkelen – helsa svekkast, lysta til å navigere i byråkratiet forsvinn, og kreftene til å flytte er rett og slett ikkje til stades.
Kommunale tenestemenn prøvde å finne ei bustadløysing til han. Men dei støytte på ein uavviseleg marknadsvikelegheit: høge prisar og lange ventelister til kommunale bustader. Det illustrerer kor vanskeleg det er å hjelpe nokon ut av ein slik situasjon når dei først har falle ned i han.
Situasjonen til Roger er langt frå unik – korkje i Frankrike eller i resten av Europa. Sosiologar registrerer eit aukande tal eldre som lever i eigne bilar eller campingvogner parkerte i utkanten av byane. Problemet rammar særleg dei som heile livet har arbeidd i låglønte yrke, og der pensjonen ikkje dekkjer dei gjeldande buutgiftene.
Det er verdt å ha dette i tankane når ein tenkjer på sin eigen alderdom og støtta til dei ein held av. Enkle handlingar – å sjekke om eit familiemedlem har problem med husleiga, hjelpe med kontakt til styresmaktene eller gje råd om ein leigeavtale – kan førebyggje situasjonar der det einaste tilfluktsstedet er eit framsete på ein alltid opplyst parkeringsplass. Er ikkje det ein grunn til å vere litt meir merksam på dei rundt oss?
