Kva depresjonsmedisinar belastar hjartet og aukar risikoen for plutseleg hjartedød

Ei stor dansk folkeundersøking har avdekt ein urovekkjande samanheng

Pasientar som tek antidepressiva over lang tid, har ein markant auka risiko for plutseleg hjartestans. Risikokurva stig kraftigast hjå folk i den yngre og midtre aldersgruppa.

Psykiatriske lidingar og legemidla som brukast til å behandla dei, vert gjerne knytte til biverknader som vektauke, trøyttleik eller nedsett sexlyst. Derimot vert det sjeldan snakka om at visse antidepressiva også kan påverka hjartets funksjon og hjarterytmen. Likevel er risikoen for plutseleg hjartedød markant forhøgd hjå pasientar med alvorlege psykiske lidingar samanlikna med resten av befolkninga.

Forskarar frå danske universitet analyserte data frå ei befolkning på fire millionar og fann at risikoen for plutseleg hjartestans hjå personar med psykiatriske diagnosar er opp til seks gonger høgare enn hjå andre. Resultat publiserte i faglege tidsskrift viser at lengda på antidepressiv behandling spelar ei avgjerande rolle. Særleg alarmerende er risikostiginga hjå menneske under seksti år som har teke medisinen i meir enn seks år.

Kva skjer eigentleg ved plutseleg hjartedød

Plutseleg hjartedød er ein tilstand der hjartet utan føreåtvaring sluttar å slå. Hjernen og lungene vert fråtekne oksygen, personen mistar medvitet og sluttar å pusta. Krinsløpsstans kan oppstå både under fysisk aktivitet og i kvile – og i alle aldersgrupper.

Hjå yngre vaksne skuldast det oftare ein strukturell feil i hjartmuskelen eller eit problem med dei elektriske impulsane i hjartet. Hjå eldre dominerer innsnevra kransarterier, altså iskemisk hjartasjukdom. På tvers av alle aldersgrupper skil éin undergruppe seg likevel tydeleg ut: menneske med psykiske lidingar.

Hjå personar med alvorlege psykiatriske diagnosar er den gjennomsnittlege risikoen for plutseleg hjartedød minst dobbelt så høg som i den friske befolkninga. Dette gjeld særleg pasientar med bipolar affektiv liding og schizofreni, men også ein del menneske med alvorleg depresjon. Kardiovaskulære komplikasjonar i denne gruppa vert dessverre ofte oversedde.

Kva data kom fram i den danske undersøkinga

Eit forskarlag frå universiteta i København og Aarhus gjekk gjennom alle dødsfall blant innbyggjarar i alderen 18 til 90 år i løpet av eitt kalenderår. Dei nytta registreringar av dødsårsaker og obduksjonsprotokollар for å identifisera tilfelle av plutseleg hjartedød, og kontrollerte etterpå kven av desse som hadde fått forskrive antidepressiva.

Som ein person i antidepressiv behandling rekna dei alle som minst to gonger i løpet av tolv år før det aktuelle året hadde fått skrive ut eit slikt legemiddel på resept. På dette grunnlaget skil undersøkinga mellom to pasientgrupper:

• Pasientar med ein eksponeringsperiode for antidepressiva på eitt til fem år
• Pasientar som hadde teke desse legemidla i seks år eller lenger
• Totalt hadde 643.999 personar av ei befolkning på 4,3 millionar ein historikk med antidepressiv behandling
• I det aktuelle året døydde 45.703 menneske
• Av desse utgjorde 6.002 tilfelle plutseleg hjartedød
• I denne gruppa var 1.981 personar med historikk for bruk av antidepressiva

Analysen viste at antidepressiva i nesten alle alderskategoriar er knytte til ein forhøgd risiko for plutseleg hjartedød. Det einaste unntaket var den yngste gruppa frå 18 til 29 år, der den statistiske samanhengen ikkje var signifikant. I alle andre aldersgrupper var forskjellen tydeleg.

Kvifor er langvarig behandling meir belastande for hjartet

Dei mest urovekkjande resultata gjeld varigheita av antidepressiv behandling. Sagt enkelt: hjartet toler ikkje årelang påverknad frå desse legemidla, særleg ikkje hjå folk i den yngre og midtre alderen. Forskjellane mellom kortare og lengre behandling er størst hjå personar under seksti år.

Hjå eldre stig risikoen også, men ikkje så dramatisk, fordi aldersrelaterte hjartasjukdommar byrjar å spela ei meir dominerande rolle. Den samla førekomsten av plutseleg hjartedød hjå psykiatriske pasientar var 1,79 til 6,45 gonger høgare enn i befolkninga utan slike problem. Sjølv etter korreksjon for alder, kjønn og andre sjukdommar heldt risikoen seg markant forhøgd hjå farmakologisk behandla personar.

Dei høgaste verdiane registrerte forskarane hjå pasientar med schizofreni. I deira tilfelle var risikoen for plutseleg hjartedød meir enn fire gonger høgare enn hjå menneske utan psykiatriske diagnosar. Ved bipolar liding og alvorleg depresjon var auken lågare, men framleis statistisk signifikant.

Er det sjukdommen sjølv eller medisinen som er syndar

Dette spørsmålet opptek både legar og pasientar mest. Dei danske forskarane understrekar at undersøkingsdesignet ikkje gjev moglegheit til eintydig å peika ut den primære årsaka. Fleire innbyrdes knytte faktorar spelar inn og påverkar hjartehelse samla sett.

Alvorleg depresjon aukar i seg sjølv risikoen for hjartasjukdom med om lag 60 prosent. Menneske med psykiske lidingar røykjer oftare, har dårlegare kosthald og rørslar seg mindre. Dei oppsøkjer lege for fysiske symptom seinare, noko som fører til forseinka oppstart av kardiologisk behandling.

Visse antidepressiva kan endra den elektriske leiinga i hjartet, forlengja QT-intervallet på elektrokardiogrammet og auka tilbøyelegheita til arytmiar. Andre legemiddel fremjar vektauke, utvikling av metabolsk syndrom og høgt blodtrykk. Hjartarisikoen hjå ein pasient med depresjon er ofte ei kompleks blanding av sjukdommens eige bidrag, livsstil og biverknader av legemidla.

Undersøkinga skil ikkje mellom typar av antidepressiva eller doseringer og analyserer heller ikkje forskjellar mellom kvinner og menn. Forfattarane understrekar at framtidig forsking nettopp bør fokusera på desse aspekta. Vi treng å vita kva spesifikke antidepressiva som utgjer den største risikoen, og hjå kva pasientgrupper.

Kva seier kardiologar om behandling av depresjon

Sjølv om overskriftene kan skremma personar som tek antidepressiva, dempar legane uroa. Ekspertar minner om at ubehandla depresjon også forkortar livet – og ikkje berre på grunn av sjølvmordsrisiko, men nettopp på grunn av hjartet. Kardiovaskulære komplikasjonar hjå depressive pasientar utan behandling er hyppige.

Kardiologar peiker på at effektiv psykiatrisk behandling kan vera det første steget mot ein betre livsstil. Ein pasient som kjem seg opp av senga att og attvinnar appetitt og motivasjon, sluttar oftare å røykja. Vedkommande vert i stand til å trena og ta blodtrykk- og kolesterolmedisin regelmessig.

Vellukka behandling av depresjon kan paradoksalt nok redusera ein del av dei kardiologiske risikoene, fordi det lettar innføring av sunnare vanar. Ekspertar understrekar difor at resultata frå undersøkinga ikkje er ei oppmoding til å slutta med tablettane på eiga hand. Brå avslutning av antidepressiva kan utløysa tilbakefall, kraftige abstinenssymptom og i ekstreme situasjonar auka risikoen for sjølvmordsåtferd.

Kva kan ein pasient i langtidsbehandling med antidepressiva gjera

Ein person som jamleg tek antidepressiva, er ikkje makteslaus overfor desse data. Det er verdt å snakka med psykiateren sin – og om det er relevant – også med ein kardiolog. Dette er særleg viktig ved tilstades vere av andre risikofaktorar: høgt blodtrykk, fedme, diabetes, røyking eller hjartasjukdom i familien.

I praksis kan legen foreslå ei rekkje tiltak:

• Kontroll-EKG med vurdering av QT-intervallet ved oppstart eller endring av medisin
• Overvaking av kroppsvekt, blodtrykk og blodsukker
• Vurdering av byte til eit preparat med mindre innverknad på hjartet, om det er mogleg
• Inndraging av psykoterapi med sikte på å redusera den farmakologiske dosen over tid – alltid under spesialistens kontroll
• Jamleg konsultasjon med legen om den samla helsetilstanden
• Justering av livsstil, inkludert kosthald og trening

Alle urovekkjande symptom skal rapporterast til legen: hjartebank, kjensle av «hoppande» slag i brystet, andpustenheit, svimmelheit eller brystsmerter. Dette er signal som ein spesialist bør vurdera – ikkje eit internettforum. Å ignorera desse symptoma kan få alvorlege følgjer.

Kvifor er yngre vaksne særleg utsette

Data frå Danmark viser ein overraskande høg risikostigning i gruppa frå 30 til 39 år. For mange menneske er dette alderen der ein er fullt aktiv og tilsynelatande fri for synlege fysiske sjukdommar. Nettopp difor verkar desse opplysningane som eit kaldt gisp. Hjå ein del yngre pasientar byrjar mangeårig depresjon allereie i tenåra.

Kroppen fungerer i årevis under kronisk stress. Hertil kjem stillesitjande livsstil, uregelmessig søvn, alkohol og sigarettar. Når årelang bruk av legemiddel som påverkar hjarterytmen, leggjast oppå dette, vert hjartets handlingsrom stadig smalare. Det tyder ikkje at kvar trettiåring på antidepressiva er ei «tikkande bombe».

Data talar om ein statistisk risiko som stig på befolkningsnivå. For det einskilde mennesket vil dei individuelle belastningane, legemiddeldosar, preparattype og medisinsk kontroll vera avgjerande. Førebyggjande kardiologiske undersøkingar hjå yngre pasientar i langvarig psykiatrisk behandling burde vera ei sjølvfølgje – men vert dessverre ofte undervurdert i praksis.

Korleis forstår ein vanleg pasient slike undersøkingar

Det er verdt å ha nokre grunnleggjande prinsipp i minne. For det første: statistikk er ikkje ein dom, men eit åtvaringsmerke. Det informerer legar om kor det er behov for å gje pasienten ekstra merksemd. For det andre: kvar behandlingsbeslutning er ei avveging av fordelar og risikoar, og i psykiatrien er det ofte sjølve livet og personens grunnleggjande funksjon som står på spel.

For det tredje er medisin berre eitt element i det samla helsepuslespelet. Ein pasient kan reelt redusera hjartabelastninga si ved samstundes å prioritera regelmessig fysisk aktivitet tilpassa helsetilstanden, kontroll av blodtrykk, lipid og glukosenivå, samt jamleg oppmøte hjå behandlande lege – framfor å avbryta behandlinga ved betring i humøret.

I praksis gjev tverrfaglege team dei beste resultata: psykiater og fastlege, psykiater og kardiolog. I takt med aukande bruk av antidepressiva i utvikla land kan ein slik felles tilnærming til hjarta hjå ein depresjonspasient i dei komande åra verta avgjerande for det reelle talet på redda liv. Behandling av psykisk helse treng ikkje stå i motsetnad til hjartapleie – tvert imot bør dei to gå hand i hand.