Ein kvardagsmynt som gøymer ei overrasking
Det handlar om ein heilt bestemt fransk mynt prenta i andre halvdel av det 20. hundreåret – eit betalingsmiddel som mange franskmenn brukte kvar einaste dag. I dag har han blitt ein av dei mest interessante skjulte skattane samlararar og oppkjøparar av edle metall støyter på i heimekontor og skuffar.
I mange husstandar står det framleis syltetøyglas fylt med småmyntar etter besteforeldra, skokassar stappa med gamle pengesetlar eller metalleske fulle av myntar som skal sorterast «ein gong seinare». Det er nettopp der femfrancsmyntar av sølv ofte gøymer seg – ikkje lenger gyldige som betalingsmiddel, men interessante av ein heilt annan grunn.
Familiar tek av og til med seg heile litersglas med myntar frå 1960-åra til oppkjøpsstadar, i den tru at det berre er sentimentale restar. Etter ei vurdering går dei derifrå med fleire hundre euro i kontantar – fordi oppkjøparane ikkje betaler for den trykte pålydande verdien, men for sølvinnhaldet. Og éin bestemt mynt frå denne perioden har blitt ein ekte numismatisk stjerne.
Ekspertar frå numismatiske foreiningar gjer merksam på at nettopp desse spesifikke myntane kan overraske eigarane svært positivt. Sentralbanken og profesjonelle samlararar er samde: etter at myntane blei trekte frå omløp, er det først og fremst legeringssamansetjinga og talet på bevarte eksemplar som tel – ikkje den opphavlege pålydande verdien.
Kvifor kan ein slik mynt vera så mykje verdt
Dei franske femfrancsmyntane av sølv, prenta mellom 1959 og 1969, kombinerer i dag to verdiar: edelmetallet og sjeldnaren for samlararar. Sentralbanken og profesjonelle numismatikarar er samde – etter tilbaketrekking frå omløp er det legeringa og talet på bevarte eksemplar som avgjer prisen, ikkje den tidlegare pålydande verdien.
Difor er sølvmyntar framleis ettertrakta. Ein samlar ser på årgangen, tilstanden og detaljane i motivet, medan ein oppkjøpar av edle metall fokuserer på vekta og den aktuelle sølvkursen. I praksis kan denne mynten seljast på to måtar: «etter vekt» eller med eit markant samlargebyr i tillegg.
Dei mest søkte eksemplara er femfrancsmyntane av sølv frå slutten av 1950-åra og 1960-åra, og den eigentlege perla er årgangen 1959 i framifrå stand. Forskarar frå Numismatisk Selskap understrekar at nettopp dette spesifikke året blei prenta i eit avgrensa tal, noko som hever prisen vesentleg.
Slik kjenner du att den rette femfrancsmynten
Det avgjerande er den konkrete mynttypen prenta i sølv. Han har ein diameter på 29 millimeter, veg 12 gram, og innhaldet av reint sølv utgjer litt over 10 gram. På adversen ser ein den kjende figuren av ei kvinne som sår korn – designa av Oscar Roty. På reversen er den store pålydande verdien «5 F» avbilda saman med eit overflodsshorn og ein komposisjon av kveiteaks, oliven og eik.
Myntkanten er òg karakteristisk. På randa ser ein statens motto delt av stjerner, prenta i tydeleg relieff – ikkje den vanlege rillinga som billige kurantmyntar har. Dette er ein enkel test som på få sekund kan skilje sølveksemplaret frå seinare utgåver i billegare legeringar.
Spesialistar frå oppkjøpsstadar rår dessutan til å sjå nærmare på detaljane i motivet. Dersom dei fine draperingane og hårstrukturen på kvinnefiguren framleis er tydelege, er det truleg ein mynt i god bevaringstilstand – og det aukar verdien hans på samlemarknaden merkbart.
Sølv eller billeg legering? Ein enkel heimetest
Har du ikkje ei juvelervekt heime, kan du samanlikne den moglege mynten med ein annan godt identifisert femfrancsmynt. Ei skilnad på to gram kan ein vanlegvis kjenne i handflata, særleg når ein held fleire myntar samstundes.
- Prenteår: Viser mynten ein dato mellom 1959 og 1969, er det stor sannsynlegheit for at det er sølv
- Vekt: Sølvversjonen veg om lag 12 gram, den seinare utgåva i billegare legering ca. 10 gram
- Rand: Sølvmynten har ei innskrift langs kanten, den seinare versjonen har vanlege riller
- Lyd: Ein sølvmynt gir frå seg ein høgare og reinare klang når han fell mot ei hard flate enn ein legeringsmynt
- Farge: Sølv har ein karakteristisk kvit glans, medan billegare legeringar har ein gulleg tone
- Magnetisme: Sølv er ikkje magnetisk, medan visse seinare legeringar reagerer svakt på ein magnet
Numismatikarar frå Parisbørsen for Myntar rår til at kombinasjonen av desse testane gir eit tilstrekkeleg presist resultat sjølv utan profesjonelt utstyr. Er du i tvil, er det likevel alltid best å la ein ekspert vurdere mynten.
Kva kan du realistisk få for ein slik mynt
Prisen på denne femfrancsmynten er ikkje fast, sidan han kjem an på den aktuelle sølvkursen i marknaden og tilstanden på det konkrete eksemplaret. Under normale omstende betaler oppkjøparar og samlararar typisk eit beløp tilsvarande frå nokre få til fleire titals euro per stykk for vanlege årgangane frå 1960-åra. Du får meir dersom mynten er merkbart mindre sliten og detaljane i motivet og innskriftene er tydelege.
Når sølvnoteringane stig, veks òg «golvet» i prisen – altså den minsteprisen du kan oppnå ved eit sal etter vekt. I praksis kan eit glas med hundre myntar frå populære årgangane bli til eit ganske pent beløp. Numismatiske butikkar betaler på staden, men det løner seg alltid å samanlikne fleire tilbod.
Størst begeistring vekkjer myntar frå 1959 – ein del av dei blei prenta i låge tal, og samlararar er villige til å betale godt for eksemplar i framifrå stand. Ekspertar frå auksjonshus stadfestar at nettopp desse spesifikke årgangane oppnår dei høgaste prisane ved spesialiserte auksjonar.
Årgangen 1959 – frå småpengar til fleire hundre euro
Den verkelege «jackpoten» kjem når du mellom gamle myntar støyter på den første serien frå slutten av 1950-åra. Det er anslått at den særlege utgåva frå 1959 berre talde nokre få tusen eksemplar. Blir ein mynt frå denne årgangen bevart i nær perfekt stand, kan marknadsprisen hans nå opp i 200 til 250 euro.
Kvar einaste detalj spelar ei rolle. Numismatikarar brukar ein bevaringsskala frå kraftig sliten, via pen kuranttilstand, til nær myntfersk tilstand. I praksis held ein rask visuell kontroll: er den øvste delen av armlininga og kjoledetaljane på kvinna framleis tydeleg synlege, er det verdt å rådføre seg med ein ekspert – det er eit signal om høg bevaringsgrad.
Samlararar frå Lyon og Marseille stadfestar at det jamleg dukkar opp interessentar for desse spesifikke årgangane på spesialiserte børsar. Auksjonshus som Hôtel Drouot registrerer ein vedvarande investorinteresse i velbevarate eksemplar, og prisane har ein stigande tendens.
Slik sjekkar du sjølv om ein mynt har større verdi
Den som finn ein heil haug med gamle myntar heime, kan starte med ein enkel «teknisk gjennomgang». Først gjeld det å leggje alle femfrancsmyntar frå før 1970-åra til sides og deretter gå gjennom dei etter årgong og tilstand. Neste steg er veiing – sjølv ei vanleg elektronisk kjøkkenvekt kan registrere skilnaden mellom 10 og 12 gram.
Etterpå kan det løne seg å slå opp i ein aktuell myntekatalog eller i tabellar publiserte av numismatiske organisasjonar. Du treng ikkje kjenne heile den franske mynthistoria – det held å sjekke nokre bestemte år og mynttypar. Mange oppkjøpsstadar og numismatiske forretningar gjer ei førebels vurdering gratis, så du alltid kan møte opp med nokre eksemplar og be om ei vurdering.
Sjølv om du ikkje planlegg å samle myntar, kan ein rask konsultasjon med ein ekspert hindre at eit sjeldan eksemplar blir selt «etter vekt» for ein brøkdel av den reelle prisen. Ekspertar frå numismatiske selskap rår til at franske sølvmyntar frå denne perioden har ein stabil marknad.
Kva du absolutt ikkje bør gjera med ein gamal mynt
Den verste refleksen er trangen til å «friske opp» funnet. Mange grip til metallpussmiddel, ein klut og av og til til og med sandpapir for å få mynten til å stråle som ny. I numismatikkens verd er dette nær sagt ei forbrytning – dei naturlege aldringsteikna, den såkalla patinaen, forsvinn, og med dei forsvinn ein stor del av samlarverdien.
Profesjonelle forhandlarar innrømmer at ein dårleg reingjord mynt kan miste opp til halvparten av prisen sin. Ripor etter ein grov svamp er synlege med ein gong, og investorar held seg unna slike eksemplar. Det er tryggare å leggje myntane i ein liten glidelåspose eller eske og vise dei til ein spesialist akkurat slik dei blei funne.
Ein annan hyppig feil er å oppbevare myntar i fuktige omgjevnader eller i direkte kontakt med andre metall. Sølv reagerer med svoveldioksid i lufta og dannar eit mørkt lag som ikkje i seg sjølv er skadeleg, men uprofesjonelle forsøk på å fjerne det kan skade mynten. Numismatikarar frå Nasjonalmuseet tilrår å bruke spesialkapslar eller emballasje av inerte materiale.
Kva dette tyder for den vanlege eigaren av gamle myntar
Mange norske familiar har heime restar frå tider då nokon reiste til Frankrike for å arbeide, eller då nokon tok med seg «utanlandske småpengar» heim som souvenir. Desse myntane har lege i årevis i skuffar fordi dei ikkje lenger fungerer som betalingsmiddel. Og éin sølv-femfrancsmynt frå rett årgong kan tilføre familiebudsjettet eit ganske hyggeleg beløp.
Det kan altså løne seg å gå gjennom gamle skokassar, koffertane etter foreldra og minne frå reiser vestover. Sjølv om du ikkje straks støyter på den legendariske 1959-årgongen i nær perfekt stand, gjer eit par myntar frå 1960-åra selte til ein kurs over den reine sølvverdien likevel ein skilnad. Og medvitet om at ein vanleg «skuffmynt» kan ha ein skjult verdi, endrar måten vi ser på gløymde gjøymestader.
