Kva det avslører om psyken din når du skyv inn stolen etter eit måltid

Ein tilsynelatande ubetydelig handling som seier mykje

Du avsluttar eit måltid, reiser deg og skyv stolen inn under bordet. Det verkar kanskje som ein heilt triviell ting å gjere – men psykologar hevdar at denne vanen kan avsløre overraskande mykje om personlegdomen din.

Psykologien har i årevis peikt på dei små, gjentekne vanane vi utfører utan å tenkje over det. Til dømes det å skyve inn stolen når ein forlèt ein restaurant eller eit møterom. For folk flest er det ingenting særleg – men for forskarar er det eit tydeleg signal om ein bestemt personlegdomstype.

Forskarar understrekar at kvardagslege ritual ofte fortel meir enn svar i spørjeskjema. Måten du forheld deg til det felles rommet etter eit måltid, er gjerne ein betre test enn mange spørsmål i ein personlegdomstest. Du gjer det ikkje «for syns skuld», men av vane – og det er nettopp difor denne gesten blir eit truverdigt spor.

Psykologar har lagt merke til eit gjentakande mønster: menneske som alltid skyv inn stolen sin og av og til ryddar opp etter andre, har typisk ein svært liknande profil av eigenskapar. Det heng tett saman med ein bestemt tilnærming til arbeid, relasjonar og livsval. Ein liten gest ved bordets avslutning kan signalere eit høgt nivå av ansvarskjensle, sjølvdisiplin og omtanke for andre.

Korleis heng stolen ved bordet saman med Big Five-modellen

For å forstå tydinga av denne vanen er det nyttig å kjenne til ein av dei best undersøkte psykologiske modellane – den såkalla Big Five. Denne modellen tek utgangspunkt i at vi alle i varierande grad har fem grunnleggjande eigenskapar: openheit for opplevingar, ekstroversjon, venlegheit, nevrotisisme og samvitsfulheit (conscientiousness).

Det er nettopp samvitsfulheit som sterkast blir knytt til vanen med å rydde inn stolen etter eit avslutta måltid eller møte. Studiar skildra i vitskapleg litteratur viser at denne vanen ofte går hand i hand med eit svært tydeleg, «sterkt» resultat innanfor dette området. Menneske med høg samvitsfulheit er rett og slett ikkje i stand til å forlate bordet og etterlate rot etter seg.

For eit slikt menneske er det naturleg å skyve inn stolen, bere koppen tilbake på underkoppar og leggje serviettane på éin stad. Av og til spreier denne refleksen seg til omgjevnadene: å ordne kollegars stolar eller hjelpe tenarane med å rydde av. Psykologar koplar slike refleksar til fokus på orden, normer og andre sitt velvere – ikkje berre eigen komfort.

Kva psykologar legg i omgrepet samvitsfulheit

Samvitsfulheit er langt meir enn å vere «lydig» eller «disiplinert». Denne dimensjonen omfattar mellom anna:

• evna til å planleggje og halde seg til planane
• utholdenheit i forfølginga av mål
• sjølvdisiplin og impulskontroll
• ei kjensle av plikt overfor andre
• presisjon og nøye merksemd på detaljar
• pålitelegheit og overhaldning av lovnader
• preferanse for orden og struktur
• respekt for sosiale normer

Eit menneske med høg samvitsfulheit er gjerne ute av stand til å forlate bordet og etterlate eit lett rot. Det fell naturleg for dei å skyve inn stolen, setje koppen bort og ordne serviettane. Av og til spreier denne impulsen seg til omgjevnadene: dei ordnar kollegars stolar eller hjelper personalet med opprydjing. Psykologar koplar desse refleksane til fokus på orden, normer og andre sin komfort – ikkje berre sin eigen.

Korleis denne lille vanen heng saman med arbeidslivet

Undersøkingar gjennomførte i USA har vist at høg samvitsfulheit, synleg i kvardagsvaner, kjem sterkt til uttrykk i arbeidslivet. Menneske med denne profilen:

• blir ofte sett på som pålitelege og føreseielege
• held omhyggeleg styr på kalendrar, oppgåvelister og tidsskjema
• overheld lettare lovnader gjevne til kollegaer
• utset sjeldan oppgåver
• handterer komplekse prosjekt som krev merksemd på detaljar, betre

Denne personlegdomstypen lettar karrieren i yrke der prosedyrar, ansvarlegheit og presisjon er avgjerande – frå rekneskap over prosjektleiing til medisinske profesjonar. Det er litt det same mønsteret ein ser i gesten med å skyve inn stolen: før du går, vil du forsikre deg om at alt er «lukka ordentleg».

Den sjølvkontrollen som får deg til å skyve inn stolen, er den same krafta som hjelper deg med å seie nei til endå eit glas alkohol eller dra på trening trass i trøyttheit. Psykologar har òg slått fast at samvitsfulle menneske gjennomsnittleg oppnår betre resultat på skulen og på arbeidsplassen, opprettheld meir stabile relasjonar og har lågare risiko for avhengnadslidingar.

Samanhengen mellom samvitsfulheit, kjensler og sunne vanar

Psykologien stoppar ikkje ved åtferd. Høg samvitsfulheit påverkar òg måten ein handterer kjensler og freistingar på. Menneske med denne profilen planlegg oftare målretta mot langsiktige mål, analyserer viktige avgjersler rolegare og unngår risikabel åtferd som intensivt alkoholforbruk eller vanedannande røyking.

Dei opprettheld lettare eit regelmessig kosthald eller fysisk aktivitet. Populærvitskaplege tidsskrift som skildrar forsking på samvitsfulheit, framhevar at menneske med denne eigenskapen er betre til sjølvregulering – dei kan bremse impulsar, utsetje tilfredsstilling og unngå å reagere hardt under press. Det er ein sterk ressurs i menneskelege relasjonar så vel som på arbeidsplassen.

Den sjølvkontrollen som tvingar deg til å skyve inn stolen, er den same krafta som hjelper deg med å avvise ein ekstra dessert eller ta ein joggetur trass i trøyttheit. Forskarar frå universitet i USA og Storbritannia har gjentekne gonger vist at samvitsfulheit er ein av dei beste prediktorane for livstilfredsheit og helse.

Har høg samvitsfulheit òg sine skuggesider?

Psykologar åtvarar samstundes mot å idealisere denne eigenskapen. Svært høg samvitsfulheit kan vere utmattande – både for personen sjølv og for omgjevnadene. I praksis kan det sjå slik ut:

• problem med å sleppe oppgåver og kvile seg
• rigid fasthalding av planar, sjølv når situasjonen endrar seg
• perfeksjonisme som lammar handlekraft
• motvilje mot spontane endringar og overraskingar
• overdreven sjølvkritikk og kritikk av andre
• vanskar med å tilpasse seg uventa hendingar

Den som etter kvart møte kjenner ein indre trong til å stille alle stolar i ei perfekt rett rekkje, kan ha eit tilsvarande problem med å «balansere» heile livet sitt. Når samvitsfulheit når eit ekstremt nivå, er det lett å falle i ei felle: alt skal vere perfekt og under full kontroll. Resultatet er aukande spenning, fordi røyndommen sjeldan følgjer eit så stivt manus.

Balansen mellom orden og fleksibilitet er avgjerande

Psykologar foreslår at den mest fordelaktige versjonen er ei «midtre» utgåve: høg ansvarskjensle og omtanke for andre, men med rom for ufullkommenheit. Det å skyve inn stolen kan vere eit uttrykk for respekt for det felles rommet – ikkje ei besetting. Det sentrale spørsmålet er: gjer du det fordi du vil, eller fordi du ikkje toler sjølv den minste «uorden» eller avvik frå regelen?

Viss du ikkje skyver inn stolen, betyr det slett ikkje at du er uansvarleg eller egoistisk. Big Five-modellen snakkar utelukkande om tendensar, ikkje om moralske vurderingar. Kanskje har ingen nokosinne lært deg det, eller det blir ikkje tillagt vekt i familien eller kulturen din. Eller du fokuserer rett og slett meir på samtalen og kjenslene enn på orden i omgjevnadene.

For ein del menneske er spontanitet, intens oppleving av augneblinken og ein fleksibel tilnærming til reglar prioriteten. Ein slik profil heng typisk saman med andre styrkar: kreativitet, mot til å ta risiko og lett tilpassing til forandring. Det er rett og slett ein annan måte å fungere på – ikkje ein «dårlegare» karakter.

Slik kan du bruke denne kunnskapen om deg sjølv medvite

Viss du er klar over at du alltid ryddar inn stolen – og alt anna rundt deg – kan du bruke det som eit utgangspunkt for sjølvrefleksjon. Still deg sjølv nokre spørsmål: Kan eg dra på ferie utan skuldfølelse over at eg «etterlèt noko»? Gjer andre sine feil meg rasande, eller kan eg akseptere dei? Rettar eg ofte opp etter andre i staden for å sleppe taket?

Viss svara krinsar om kontroll og spenning, kan det vere eit teikn på at samvitsfulheita di har stige til eit for høgt nivå. Då er det verdt å øve på fleksibilitet: medvite la ein liten «uorden» bestå, akseptere ei planendring, gjere noko spontant. For den psykiske balansen er det ofte like naudsynt som orden.

På den andre sida, viss du ikkje har slike vanar og manglar struktur i livet, kan du byrje med verkeleg enkle ting: nettopp det å skyve inn eller ut stolen, setje tallerkenen i oppvaskmaskinen, leggje nøklane på same stad. Små ritual byggjer større kompetansar innanfor sjølvdisiplin. Ein gest ved bordet definerer ikkje eit menneske i seg sjølv, men han viser tydeleg i kva grad ein set pris på orden, sosiale normer og andre sin komfort. Medvit om dette hjelper deg til betre å forstå eigne reaksjonar på arbeid, i relasjonar og i stressande situasjonar.