Ei verd som ikkje liknar det vi kjenner i dag
Om 250 millionar år vil Jorda vera nær ugjenkjenneleg. Verdenskartet vi navigerer etter i dag vil vera fullstendig utdatert, og forskarar spår at eit enormt superkontinent vil ta form – der det som i dag er Frankrike, vil liggja tett opp mot Nordpolen.
Sjølv dei mest dristige science fiction-filmar kjem til kort samanlikna med det geologar faktisk reknar med. Atlanterhavet vil forsvinna, og Europa, Afrika, Nord-Amerika og Sør-Amerika vil pressa seg saman til éi gigantisk landmasse. Frankrike vil i dette framtidige kartet få ein heilt spesiell posisjon – og bli eit av dei få stadene der liv framleis kan trivast.
Frå Pangea til Pangea Ultima
Det noverande verdenskartet er eigentleg berre eit mikroskopisk glimt i ein geologisk film som har spelt i milliardar av år. For om lag 200 millionar år sidan var alt land samla i kjempekontinentet Pangea. Dei tektoniske platene riv konstant i landjorda og skapar ny geografi over tid.
Geologen Christopher Scotese, hovudmannen bak PALEOMAP-prosjektet, har utvikla avanserte datamaskinsimuleringar for å avdekkja framtidas geografi. Desse analysane viser at jordas landmassar vil samlast endå ein gong om omtrent 250 millionar år. Forskarane har kalla denne nye, kolossale formasjonen Pangea Ultima – eit superkontinent som kan bli det siste i sitt slag.
Slik oppstår det nye superkontinentet
Denne dramatiske geologiske ombygginga skjer naturlegvis ikkje over natta. Drive av ufattelege krefter og varmestraumar i jordas kappe, kryp dei tektoniske platene avstad med nokre centimeter i året. Over millionar av år blir likevel resultatet enormt, når Amerika kolliderer frontalt med Eurasia og Afrika.
Det er veldokumentert at Nord-Amerika akkurat no driv bort frå Europa i omtrent same fart som neglar veks. Denne tilsynelatande usynlege rørsla vil over hundrevis av millionar av år resultera i ei fullstendig omforming av kloden. Atlanterhavet vil lukka seg, og Det indiske havet vil krympa til eit beska innlandshav.
Prosessen med å samla alt land igjen vil òg utløysa ekstrem vulkansk aktivitet og skapa gigantiske nye fjellkjedar. Der kontinenta trykkjer seg saman, vil fjelltoppar reisa seg til høgder som langt overgår Himalaya. Dei enorme gnidningane mellom massane vil utløysa jordskjelv av ei styrke menneskeslekta aldri har opplevd.
Farvel til Atlanterhavet – nye geologiske naboar
Når Pangea Ultima er ein realitet, vil dei geografiske omgrepa vi brukar i dag vera sletta. Simuleringane peikar på radikale og bisarre endringar på verdenskartet:
- Atlanterhavet vil gradvis bli klemma ut av eksistens, ettersom Nord-Amerika og Sør-Amerika støyter direkte inn i Eurasia og Afrika.
- Det indiske havet vil forvandlast til eit kjempestort innlandshav, mura inne av fastland på alle kantar.
- Cuba vil smelta saman med USA og integrerast i ein enorm, samanhengande blokk.
- Korea vil kila seg voldsomt inn mellom Kina og Japan og danna ein kompakt landsone.
- Grønland vil festa seg til Canada og permanent endra farvatna mot nord.
- Middelhavet tørkar inn og forsvinn, når Afrika med enorm kraft pressar seg inn i Europa.
- Australia vil skuva seg mot Søraust-Asia og svelgja det noverande indonesiske øyriket heilt.
Omgrepet «kontinent» vil dermed bli eit historisk levn. Kloden vil bestå av éin massiv plattform, der det utelukkande er klimasonar og høgdemeter som dikterer miljøet. Samstundes vil viktige havstraumar som Golfstraumen og El Niño bli brakt til ein brå stopp, ettersom dei nye landmassane blokkerer deira noverande baner.
Frankrike i sentrum for ei ny verdensordning
I dette geografiske puslespelet får Frankrike ei avgjerande rolle. Klimamodellane slår fast at nasjonen vil glida mot nord og enda svært tett på den framtidige nordpolen. Samstundes vil botnen av Middelhavet bli tvinga opp i lufta av Afrikas konstante press nordover mot det europeiske kontinentet.
Kva betyr dette i praksis? Det betyr at Frankrike, Spania, Portugal og Italia plutseleg vil sitja limt saman med det nordlege Afrika. Der det i dag seglar ferjer vil det i framtida kunna vera landgrenser. Frankrikes direkte naboar vil ikkje berre vera klassiske europeiske land, men òg gigantiske område som Marokko, Algerie og Tunisia.
Det eldgamle skilje mellom Europa og Afrika fordampar fullstendig når kontinenta smeltar saman til eitt monstrum. Forskarar frå Cambridge-universitetet har i ein artikkel i Nature Geoscience skildra korleis dei massive tektoniske gnidningane vil utfalde seg. Naturlege grenser som Alpane og Pyreneane vil bli oppslukte og bli ein liten del av eit monsterkjempande fjellsystem som strekker seg frå ekvator og djupt inn i polarstrok.
Eit ekstremt klima under ei sterkare sol
Ein skal slett ikkje førestilla seg det nye Pangea Ultima som eit idyllisk rike. Ein djuptgåande vitskapleg analyse i tidsskriftet Nature åtvarar om at dei voldsame kollisjonane vil utløysa vedvarande vulkanisme. Enorme sletter vil drukna i raudglødande lava, og skyer av oske og gass vil pumpa astronomiske mengder karbondioksid opp i den framtidige atmosfæren.
Når ein kraftig drivhuseffekt kombinerer seg med superkontinentets massive storleik, vil temperaturen løpa heilt av stad. Simuleringane teiknar eit dystert bilete der gigantiske landområde vil koka under temperaturar på meir enn 40 grader i lange, avbrotne periodar. Innlandet vil forvandlast til ein knusktørr omn, fordi dei fuktige vindane frå kystane rett og slett ikkje maktar å reisa tusenvis av kilometer inn over land.
Om 250 millionar år vil sjølve sola skina om lag 2,5 prosent sterkare, noko som er ein venta fase i stjernas livssyklus. Denne giftige kombinasjonen av steikande temperaturar og høge karbondioksidnivå vil vera ein direkte dødsdom for storparten av dagens pattedyr. Forskarane snakkar ope om ei storstilt masseutrydding som særleg vil råka dyr og økosystem som krev det milde, tempererte klimaet vi tek for gjeve i dag.
Avanserte klimamodellar utført av Bristol-universitetet slår fast at dei brutale ørkenmiljøa vil spreia seg og eta opp mot 80 prosent av kontinentets overflate. Det er berre ein ekstremt smal stripe langs kystane og opp mot polane som kan tilby skuggen av eit tålande liv. Atmosfærens CO2-nivå vil toppa seg og sannsynlegvis matcha det mest skremmande nivået frå Perm-massedøden, som fann stad for om lag 252 millionar år sidan.
Norden som eit potensielt klimatisk tilfluktssted
Trass i framtidas barske realitetar blinkar det eitt grønt håp på geologane sitt kart. Dei tunge klimasimuleringane av Pangea Ultima viser nemleg at territorium som ligg heilt oppe mot nord – tett på noverande polarsirkel – kan halda stand. Her vil temperaturen bli liggjande på eit meir menneskeleg nivå, og tilgangen til ferskvatn vil motstranda ørkenas spreiing.
I denne redningskransen av «mildare» sonar finn vi igjen Frankrike, som nettopp har klart å skuva seg avgjerande nærare polen. Den arktiske posisjonen gjer det framtidige Frankrike til eit av dei absolutt mest levlege områda på heile Pangea Ultima. Det er ei merkeleg tanke at eit land vi i dag assosierer med sol og varme, om 250 millionar år kan bli ei av dei siste tilfluktssonane for liv på ei glødande varm klode.
Det noverande verdenskartet er altså ikkje noko permanent – det er berre eit augeblikk i ei mykje lengre forteljing. Jorda har endra seg dramatisk før, og ho vil gjera det igjen. Det einaste som er sikkert i geologien, er at ingenting står stille.
