Eit spektakulært funn: Keltisk carnyx frå jernalderen
Har du nokon gong lurt på kva slags lyd som fekk romerske soldatar til å grøsse på slagmarka? I hundrevis av år har arkeologar berre hatt fragment av svaret – men eit nytt funn i det engelske grevskapet Norfolk endrar situasjonen dramatisk.
Takka vere oppdaginga av ein nesten komplett carnyx – eit ikonisk keltisk krigshorn – får forskarane no ei eineståande moglegheit til å forstå jernalderens militære og rituelle kultur som aldri før.
Funnet blei gjort under eit byggjeprosjekt i Norfolk
Det oppsiktsvekkjande funnet dukka opp under rutinemessige arkeologiske undersøkingar i forkant av eit byggjeprosjekt nær Thetford i Norfolk. Arkeologane venta å finne vanlege spor etter busetnad – i staden støytte dei på eitt av dei sjeldnaste keltiske funna på mange tiår.
Carnyxen har lege gravlagd i meir enn to tusenår og er bevart i ein uvanleg god stand. Instrumentet består framleis av store delar av den lange bronserøyrkonstruksjonen, munnstykket og den karakteristiske lydtrakta.
For forskarane er funnet særleg verdifullt av éin enkel grunn: carnyx blir normalt berre funne i små fragment.
Eit meisterverk av keltisk handverk
Instrumentet blei laga av tynne metallplater som blei forma og sett saman med imponerande presisjon. Sjølv om konstruksjonen verkar skjør, har han overlevd hundrevis av år under bakken utan å kollapse.
Forskarane meiner at den gode bevaringstilstanden gjer det mogleg å gjennomføre detaljerte akustiske undersøkingar. Målet er å rekonstruere lyden som menneske kunne høyre for meir enn 2.000 år sidan.
Kva kjenneteiknar ein ekte carnyx?
Ein ekte carnyx kan ofte kjennast att på den karakteristiske avslutinga i form av eit dyrehovud – typisk eit villsvin eller eit anna fryktinngytande dyr. Designet hadde både ein akustisk og ein psykologisk funksjon, og begge delar var heilt medvitne val frå handverkarane.
Funnet inneheldt òg faner og skjold
Carnyxen låg ikkje aleine i jorda. Saman med instrumentet fann arkeologane fleire gjenstandar med stor symbolsk tyding, mellom anna ein bronsefane forma som eit villsvinhovud og metalldelar frå krigsskjold.
Plasseringa av gjenstandane tyder på at dei ikkje berre blei etterlate tilfeldig. Forskarane meiner tvert imot at det truleg dreier seg om eit medvite rituelt nedlagt depot – gjerne ofra etter ein konflikt eller som del av ein religiøs seremoni.
For keltarane symboliserte villsvinet styrke, vern og kampkraft, noko som gjer motivet sitt gjentatte oppdukking særleg interessant.
Ein lyd som kunne skremme fienden
Carnyxen var langt meir enn eit musikkinstrument. Historiske skildringar tyder på at lyden var høg, skarp og urovekkjande – brukt til å koordinere troppar og så frykt blant motstandarane.
Den lange, loddrette konstruksjonen sørgde for at dyrehovudet stakk høgt opp over hovudane til krigarane, noko som hjelpte lyden med å bere over store avstandar. Mange forskarar reknar difor carnyxen som eit reint psykologisk krigsvåpen.
Samanhengen med dronning Boudica
Funnstaden gjer oppdaginga endå meir fasinerande. Norfolk var heimlandet til stammen Icenarane, leidde av den legendariske Boudica, som i år 60 e.Kr. stod i spissen for eit av dei mest kjende opprøra mot Romarriket i Britannia.
Forskarane håpar at funnet kan hjelpe dei med å rekonstruere lydmiljøet som omgav dåtidas slagmarker og seremoniar.
Avansert bevaring og vidare undersøkingar
På grunn av den skjøre tilstanden til funnet blei heile gjenstandskomplekset løfta opp i éin samla jordblokk. No gjennomgår artefaktane avansert 3D-skanning, analyse og stabilisering i spesialiserte laboratorium.
Arkeologane prøver samstundes å forstå kvifor akkurat desse gjenstandane blei gravlagde på nettopp dette staden. Ifølgje den britiske Treasure Act frå 1996 må den juridiske statusen til funnet vurderast før det blir avgjort kva museum som får ansvaret for gjenstandane.
Eit funn som kan endre synet vårt på keltisk krigsføring
Forskarane er samde om at dette høyrer til dei viktigaste keltiske oppdagingane i Europa dei seinare åra. Den nesten komplette carnyxen gir ein sjeldan sjanse til ikkje berre å studere fortidas gjenstandar – men òg til å høyre lyden av ei verd som for lengst har forsvunne.
Kanskje kjem vi snart nærmare svaret på kva romerske legionærar faktisk høyrde då keltiske krigarar gjekk til åtak.
